artikel

Boerenleven als therapie

Horeca

Zorgboerderijen liggen goed in de markt en hun aantal zal de komende jaren nog fors groeien. Dit soort boerderijen sluit goed aan bij de nieuwe kijk op zorg: vraaggericht, individueel en gericht op integratie van zogeheten zorgvragers. De bedrijven – die stuk voor stuk van elkaar afwijken – zijn van veel markten thuis. Amstelkade in Wilnis bijvoorbeeld, combineert horeca, catering, landbouw, recreatie en sport.

Zorgboerderij Amstelkade is gelegen aan het riviertje De Kromme Mijdrecht in de buurt van Wilnis bij Utrecht. Aan de weg maakt het bord ‘Koffie met taart’ duidelijk dat er op de betreffende boerderij iets te halen valt. De nieuwsgierige passant die met fiets of auto het erf oprijdt, ziet na enkele meters al dat er meer is dan alleen koffie met taart: een camping, fietsen, kano’s, kinderboerderij, stal, weiland, speeltuin. Het is allemaal aanwezig.

Snelle groei
Amstelkade is een woon- en werkcentrum voor mensen met een verstandelijke handicap. Het centrum biedt plaats aan twintig zorgvragers. Vijf daarvan zijn intern, de andere vijftien zijn er alleen overdag. Deze twintig deelnemers worden bijgestaan door zeven begeleiders. De boerderij is een samenwerkingsverband tussen de stichting Abrona uit Huis ter Heide en de stichting Plaverijn uit Utrecht.
Het verschijnsel zorgboerderij is allesbehalve nieuw. Maar het aantal neemt snel toe, melden ze bij het Landelijk Steunpunt voor Landbouw en Zorg in De Grind. De laatste twee jaar groeide hun aantal van circa tachtig tot circa tweehonderd. En dat zullen er nog veel meer worden, want de behoefte is nogal groot. Zowel boeren als instellingen tonen belangstelling. De zorgboerderij sluit aan bij de nieuwe kijk op zorg: vraaggericht, individueel en gericht op integratie.
Hulpverlener Martine Berendsen staat Catering Magazine te woord in het café van Amstelkade. Het is die dag stormachtig en daarom zijn er geen gasten. Het gesprek gaat over datgene wat zorgboerderijen ten opzichte van instellingen aan meerwaarde te bieden hebben. De boerderijen zijn sterk gericht op het aanleren van vaardigheden, terwijl integratie ook een belangrijke plaats inneemt. Een van de bewoners werd bijvoorbeeld lid van de plaatselijke voetbalvereniging, een ander doet weer dingen voor de kerk.

Probleemjongeren
Niet iedere zorgboerderij richt zich op verstandelijk gehandicapten. Er zijn ook boerderijen waar psychiatrische cliënten, probleemjongeren, of zorgbehoevende ouderen terecht kunnen. Deze mensen vinden op die boerderijen een dagbesteding, een arbeidstraining of een begeleide werkplek. Veel is mogelijk, zo wordt duidelijk. En dan brengt zorgvrager Gijs Heijkoop de koffie. Het serveren gaat hem goed af en het is duidelijk dat daar enige training aan vooraf is gegaan. Martine Berendsen: ‘Het werken in de bediening vraag behoorlijk wat training. Ze moeten ook op een bomvol terras uit de voeten kunnen en in staat zijn om een broodje gezond te maken. Zonder training lukt dat natuurlijk niet.’Aan de hand van klappers met pictogrammen wordt aan de mensen duidelijk gemaakt hoe ze te werk moeten gaan. De handelingen staan stap voor stap beschreven.

Niet commercieel
Het aanbod gaat trouwens verder dan menigeen denkt. Amstelkade verzorgt op sommige zondagen ook high tea’s, compleet met pianomuziek. En er wordt aan partycatering gedaan. Het gaat in die gevallen om party’s of recepties van een van de betrokken stichtingen. Hoe belangrijk is het commerciële aspect daarbij? Dat is van ondergeschikt belang, zo blijkt. Martine Berendsen: ‘Wij zijn niet commercieel, de belangen van de bewoners blijven hier op de eerste plaats staan. Een cateringopdracht moet wat ons betreft ook uiterlijk om 18.00 uur zijn afgelopen, anders ga je teveel van de mensen vragen. Ze zouden dan alleen maar uit het lood raken. Daarom bepalen wij hoe er gewerkt wordt en niet de klant of de opdrachtgever.’ Vandaar ook dat de boerderij op doordeweekse dagen tot 15.30 uur (in het weekend tot 16.30 uur) geopend is. En beslist niet langer! ‘Ook niet op mooie zomerdagen, terwijl we dan op ons terras best veel omzet zouden kunnen draaien. Hieruit blijkt wel dat we niet commercieel denken.’

Rust en ruimte
Nu we het toch over centen hebben, hoe zit het met de kosten? Voor zover Martine Berendsen dat kan overzien, blijven de zorgkosten op boerderijen binnen de perken. ‘Deze manier van zorg bieden is niet duurder dan normaalgesproken het geval is.’ De vraag is in zijn algemeenheid evenwel lastig te beantwoorden, omdat iedere zorgboerderij weer anders te werk gaat. Uit onderzoek bleek evenwel dat de gemiddelde kosten per zorgvrager iets lager liggen dan normaalgesproken het geval is, zo melden ze bij het Landelijk Steunpunt voor Landbouw en Zorg. En dat is goed nieuws!
We maken een rondgang. Wat opvalt is de rust, de ruimte en het natuurschoon. Een van de deelnemers is bezig met het afvoeren van overtollige takken, een ander wiedt onkruid. Dankzij dat werk wint het leven van de zorgvragers aan structuur en regelmaat. Het verzorgen van de dieren doet bijvoorbeeld een groot beroep op het verantwoordelijkheidsgevoel. Voor iedere deelnemer is er geschikt werk. Martine Berendsen: ‘Ik ben zelf afkomstig uit de jeugdhulpverlening, maar dit komt op mij veel positiever over, want je bent opbouwend bezig. We krijgen hier de ruimte en de vrijheid om mensen daadwerkelijk iets te leren. Voorlopig ben ik niet van plan om hier weg te gaan.’

Agrarische bedrijven

Naast de circa tweehonderd zorgboerderijen, die aan zorginstellingen zijn verbonden, bestaan er ongeveer driehonderd agrarische bedrijven met een zorgfunctie. Het gaat op gewone boerderijen waar zorgvragers een begeleide werkplek, arbeidstraining, of een dagbesteding kunnen krijgen. De verwachting bestaat dat dit aantal de komende jaren zal gaan uitgroeien tot vijfhonderd boerderijen. Ruim tweederde deel van deze landbouw-zorgcombinaties werkt biologisch.