artikel

Amberbieren geliefd aan de tap

Horeca

Definieer het thema voor een Rondje Bier met ‘amberbieren’ en gelijk doemt het eerste probleem al op. Ga je puur op de kleur af, welke bieren neem je dan? Een Pauwel Kwak bijvoorbeeld, met zijn kenmerkende koetsiersglas, is amberkleurig en heeft een alcoholgehalte van 8 procent. Het is vooral dit laatste aspect waardoor dit bier buiten de boot valt.

Eerst dus maar eens de algemene definities van een amberbier op een rijtje: a) amberkleurig, b) een alcoholgehalte van zo’n 5 procent, c) bovengistend, en d)? Ja, dat de twee belangrijkste bieren in dit segment Palm en De Koninck zijn.
Gezeten aan de grote schaaktafel van café Ledig Erf in Utrecht zegt meesterbrouwer Toon van de Reek van de Arcense Bierbrouwerij dat de term ambers eigenlijk onjuist is. ‘Noem ze gewoon Belgische ales.’ En hij heeft gelijk. Vanaf 1920 gingen nogal wat Belgische brouwers een bovengistend bier brouwen naar Engels voorbeeld. De bieren waren helderder en bleker – maar altijd nog lichtbruin/amber van kleur – dan de bieren die ze tot dan toe produceerden. Anders dan in België werd in Nederland de kleur een soortnaam.

Hard gegaan
Het is de afgelopen jaren hard gegaan met ambers. Naar schatting 40 procent van het gedronken speciaalbier mag op het conto worden geschreven van Palm, De Koninck en Nederlandse tegenstrevers als Vos en Moreeke.
De successtory begint in de vroege jaren ‘80, als een handjevol Nederlandse cafés De Koninck als tapbier ontdekt. Lichtbruin van kleur, met een schuimkraag die, volgens technisch brouwhoofd van De Koninck Dennis de Potter, de structuur heeft van ‘oudevrouwendijen’. Geschonken in het karakteristieke bolleke leert het menig Nederlander dat er meer is dan pils. Voorzitter Dick Wildeman gaat met zijn neus nog eens boven het bolleke hangen en snuift vergenoegd de geur op die door Toon van de Reek wordt omschreven als ‘typisch die van bovengistend bier. Fruitig en complex’.

Onderlinge verschillen
De Koninck verschijnt gelijktijdig met Palm op tafel. Versgetapt wordt duidelijk hoe onterecht het is dat beide bieren vaak over één kam worden geschoren. De onderlinge verschillen zijn significant. Terwijl De Koninck vooral getypeerd wordt door een droge hoofdsmaak met een heerlijke nabitter, is Palm zoeter, met een vol aroma en een mooie ‘ronde’ smaak. ‘
De Nederlandse brouwers hebben zich met hun eigen ambers altijd veel meer gericht op Palm dan op De Koninck’, zegt Toon van de Reek. Dat Palm het de afgelopen jaren zo goed heeft gedaan verbaast hem niet. ‘Een perfecte marketing.’ En passant geeft hij Dennis de Potter mee: ‘Jullie zouden in je reclame veel meer de authentieke smaak moeten benadrukken. Het valt me op dat Palm de afgelopen maanden minder zoet is geworden, maar De Koninck heeft nog nooit concessies gedaan aan de smaak.’

Zoetstof
Dat Palm en De Koninck versgetapt op tafel verschijnen, noopt er wel toe dat de bieren als laatste worden geproefd. De vijf gebottelde ambers zouden het anders nog moeilijker hebben er qua smaak tegenin te boksen. Neem bijvoorbeeld Vos van Heineken. Het eerste bier van de dag. In de markt gezet om de Heineken- en Amstel-kasteleins van een amberkleurig alternatief te voorzien. Toon van de Reek blikt op het rugetiket. ‘Dit type bier zoet je niet aan met sacharine’, zegt hij, bij het ontwaren van de gebruikte zoetstof. En Dirk Twijnstra, eigenaar van café Jan Primus in Utrecht, merkt op: ‘Het verbaast mij dat een brouwer als Heineken niet in staat is een betere amber te brouwen.’ Commercieel directeur Harry Aerts van de Budelse Brouwerij spreekt over een uitgebalanceerde smaak. ‘Maar wel iets te weinig geprononceerd, te vlak. Niet apart, laat ik het zo zeggen.’

Geen suiker
Meer in de smaak valt de Batavier die Aerts zelf heeft meegenomen. Qua etiket en glas is duidelijk gekeken naar Palm, zo geeft hij toe. ‘Je kijkt naar de vraag van de markt.’ Toch is er in tegenstelling tot Vos geen suiker toegevoegd, en dat proef je. De smaak is moutig, met een aangenaam bittertje en het bier drinkt makkelijk weg. ‘Wij zijn een regionale brouwer. En bij ons in de omgeving wordt het veel gedronken.’ Collega Dennis de Potter merkt op: ‘Je ruikt de lichtgebrande toets van de mout. Een aangename geur.’ Jacob van de Lagemaat erkent nog nooit van de Batavier gehoord te hebben. ‘Maar het is een heerlijk bier. Het heeft alles wat je van een goede amber verwacht.’
Om het contrast goed te kunnen proeven, wordt na de twee Nederlandse ambers de Hougaerdse Das ingeschonken. Zo’n drie jaar geleden nieuw leven ingeblazen nadat het sinds 1972 niet meer was gebrouwen.

Fris doordrinkbier
Dick Wildeman zegt dat dit bier in de eerste plaats in de markt is gezet als fris doordrinkbier dat minder seizoensgebonden is dan witbier. De vergelijking met de overige ambers tijdens dit Rondje Bier gaat mank. De Das is troebel, heeft een zachte smaak en neigt door de toevoeging van koriander in de richting van witbier. Het is aardig de Das te vergelijken met Lieve. De troef die Interbrew een paar jaar geleden uitspeelde om een graantje mee te pikken van de groeiende ambermarkt. Van de aan deze brouwerij gebonden kasteleins werd verlangd Palm in te ruilen voor Lieve. Dat veroorzaakte de nodige commotie. ‘Toch sloeg het bier erg goed aan’, herinnert Toon van de Reek zich. ‘Maar toen kwam er een nieuwe directie en die ging weer met Palm in zee. Vervolgens moest Lieve worden aangepast. Jammer, want het was een hoopvol bier. Ze doen er nu nog maar heel weinig mee.’ Dirk Twijnstra neemt nog een slok van de Lieve Royale en weet het dan zeker: ‘Een gemanipuleerd bier.’

Stiefmoederlijk
Heel wat positiever over de eigen amber zijn ze bij brouwerij De Koningshoeven. Daar koestert men hoge verwachtingen van de Moreeke. De productie van dit bier verhuisde van Lieshout naar de ketels van de La Trappe-brouwers na de overname van deze brouwerij door Bavaria. Voor de amberkleurige Moreeke had dit tot gevolg dat smaak en positionering van het bier werden herzien. ‘Ik ruik en proef een gearomatiseerde toets’, zegt Dennis de Potter. Dick Wildeman smakt nog eens en merkt dan op: ‘Er zit een zuurtje in. Het plakt ook een beetje aan je verhemelte. Een dik bier.’
Maar heeft een aantal proevers moeite met de ‘gebrande toets’, Jacob van de Lagemaat stelt het bier op prijs. ‘Ik vind het lekker. Dat gebrande blijft inderdaad hangen, net als het bittere. Maar ik ben een liefhebber van bokbieren en daar heeft de Moreeke wel iets van.’ Toon van de Reek zegt te kunnen proeven dat Harry Vermeer niet meer als brouwer actief is bij De Koningshoeven. ‘Ik denk dat hij een ander bier had gemaakt. Minder stroperig. De oude Moreeke vond ik persoonlijk lekkerder.’

Goede smaak
Tijd voor het laatste flessenbier, de Grolsch Amber. Als eerste van de grote Nederlandse brouwers kwam Grolsch in 1988 met een eigen bovengistend bier om er de concurrentie mee aan te gaan met Palm. Nu, twaalf jaar later, wordt het bier nog wel gebrouwen, maar staan de inspanningen om het te verkopen op een laag pitje. Desondanks stijgen er, bij het nippen uit de karakteristieke glazen, veel complimenten op aan tafel.‘
Lekker bitter’, kwalificeert Jacob van de Lagemaat het bier. ‘Goed in evenwicht met een aangename, zij het iets te gebrande geur’, vult Dennis de Potter aan. ‘Maar de Batavier had meer geur’, mijmert Dick Wildeman, die eraan toevoegt dat dit bier, wat de flesbieren betreft, voor hem deze dag de referentie is.
Toon van de Reek kijkt er niet van op dat Grolsch de amber niet meer zo sterk naar voren schuift. ‘Ik vind het vreemd dat Bavaria wel alles op de Moreeke zet. De markt voor ambers is verdeeld. Als brouwer moet je soms gewoon onderkennen dat iets is zoals het is. Of die andere brouwerij overnemen.’

Ledig erf

Al 22 jaar zwaait Jacob van de Lagemaat de scepter over café Ledig Erf. Een laagdrempelig buurtcafé aan de rand van het Utrechtse centrum, met een bij mooi weer aanlokkelijk terras voor de deur. De gasten komen niet alleen voor het uitgebreide assortiment aan bieren, maar ook om er te schaken of een spelletje te spelen. Niet voor niets prijken in het logo van het café de woorden ‘Bier en spelen’. Sinds drie jaar is Ledig Erf aangesloten bij de Alliantie van Biertapperijen.