artikel

Bewoners in de weer met eenvoudige recepten

Horeca

Bewoners van instellingen voelen zich veel meer op hun gemak als ze activiteiten kunnen ontplooien die hen aan vroeger doen denken. Koken valt daarbij erg in de smaak. Maar dan moet er wel gekookt worden met simpele recepten. Daarom brachten psycholoog Klaas Jansma en activiteitenbegeleidster Alice Beernink de ringband Aan de kook op de markt. Het aantal kookactiviteiten dat ouderen ondernemen in verpleeg- en verzorgingshuizen is de laatste jaren teruggelopen. Oorzaak: HACCP. Onder invloed van strenge hygiënevoorschriften is in menig huis besloten om het koken helemaal aan de koks over te laten. En dat is jammer voor de ouderen, want koken is een sociale bezigheid, die het leven voor hen aangenamer kan maken.

Deze kookuitgave voor ouderen bevat 96 recepten die door ouderen eenvoudig te bereiden zijn. Stap voor stap wordt uitgelegd hoe ze daarbij te werk moeten gaan. De doelgroep van het boek wordt in eerste instantie evenwel gevormd door de activiteitenbegeleiders. Zij zullen de ouderen tenslotte ‘aan de kook’ moeten brengen. Jansma: ‘Deze uitgave kan de activiteitenbegeleiders die willen koken met ouderen, heel veel tijd besparen want ze hoeven niet op zoek te gaan naar recepten.’

Nagedacht over HACCP
Hoe zit het dan met die HACCP-problematiek? Daar is over nagedacht. En bij nader inzien is het niet al te moeilijk om daar een mouw aan te passen. Alice Beernink: ‘We hebben daar uitvoerig over gepraat en vastgesteld dat je door het stellen en naleven van enkele regels niet in de problemen hoeft te komen.’

De kookactiviteiten vinden niet in de centrale keuken plaats. Als het gaat om de regels dan zijn de volgende zaken van belang:•
ouderen met lang haar moeten hun haar opsteken•
ze moeten geregeld de handen wassen•
er wordt gewerkt met glazen snijplanken •
om besmettingsgevaar te voorkomen, worden rauwe eieren gemeden.
Voor het overige is vrijwel alles mogelijk. ‘Die regels vormen geen enkele belemmering voor onze kookactiviteiten, maar we moeten wel toezien op de naleving ervan’, vertelt Beernink.

Derde project
Het uitgeven van de kookringband is alweer het derde project van het duo Jansma en Beernink. Andere uitgaven handelen over geheugen (Fijn dat ik dat nog weet) en over het werken met groen (Natuurlijk groen). Het vierde project (De juiste toon) is in aantocht. De drie genoemde uitgaven staan niet helemaal los van elkaar. Verpleeghuis Den Ooiman beschikt over een moestuin, waar de ouderen zaken uit het boek Natuurlijk Groen in de praktijk kunnen brengen. Ze kunnen zich bijvoorbeeld bezighouden met de kweek van tomaten. En het is niet uitgesloten dat ze met diezelfde tomaten vervolgens culinair aan de slag gaan.

Topkoks hielpen
Jansma en Beernink riepen bij de samenstelling van het boek de hulp in van een aantal topkoks: Margot Reuten, Henk Savelberg, Joop Braakhekke en John Sistermans verleenden onder anderen hun medewerking. Andere recepten waren afkomstig uit bladen.
De recepten zijn zo eenvoudig mogelijk weergegeven. Het makkelijkste gerecht is te bereiden in zes stappen, het moeilijkste in vijftien stappen. Jansma: ‘De recepten moeten binnen een bepaalde tijd te maken zijn, want de mensen moeten snel resultaat kunnen zien, ruiken en proeven. Het is daarbij de bedoeling dat ze geuren van vroeger opsnuiven, waardoor het verleden voor hen enigszins gaat herleven.’

Behappen
Den Ooiman heeft veel bewoners met een agrarische achtergrond. Vandaar dat de moestuin hier populair is. En voor de kookactiviteiten geldt hetzelfde. Beernink, die op de dagopvang werkt, zegt: ‘Het geeft die mensen een zeker gevoel van eigenwaarde. En eigenlijk is dat logisch, want er gaan al zoveel dingen mis. Vandaar dat ze blij zijn met activiteiten die ze wel kunnen behappen.’
Het boek bevat veel oud-Hollandse gerechten. Daaraan ontlenen de meeste ouderen tenslotte herinneringen. Poffertjes is een van de gerechten; een nagerecht dat met margarine, bakmeel en rozijnen bereid moet worden. Ook wordt uiteengezet hoe je aardappelkoekjes maakt. En wat te denken van zomerfruit-trifle? Het boek bevat ook recepten voor moderne gerechten. Sommige ouderen hebben daar behoefte aan.

Afwassen
Waarom zijn deze activiteiten zo belangrijk? We leggen deze vraag voor aan psycholoog Klaas Jansma: ‘Ze sluiten aan bij de belevingswereld van mensen. Het leven in een instelling is toch vervreemdend. En dat geldt ook voor de mensen die niet in deze instelling verblijven, maar hier een dagbehandeling ondergaan.’
Hoe meer bekende elementen een situatie heeft, hoe beter dat is voor de patiënt. Jansma: ‘Als zo iemand ergens komt waar het voor hem onherkenbaar is, dan neemt hij een afwachtende houding aan. Als hij daarentegen allerlei dingen herkent, dan onstaat er een gevoel van veiligheid met als gevolg dat zo’n persoon zich actiever en socialer op gaat stellen.’
De psycholoog legt vervolgens uit waarom de ouderen na het koken zelf moeten afwassen. ‘Iedereen draagt zijn steentje bij en dat is weer bevorderlijk voor het sociale contact. Daarbij speelt mee dat sommige mensen het leuk vinden om af te wassen. Die mensen zijn er dan ook vaak bijzonder bedreven in en daarom doen we het hier zonder afwasmachine.’

Socialistisch balletje gehakt

De 96 recepten in de ringband Aan de kook voldoen aan een aantal voorwaarden. Ze zijn eenvoudig te bereiden en ze hebben iets te maken met een bepaald seizoen of met een bepaalde feestdag. In de meeste gevallen zijn ze bekend van vroeger. Enkele voorbeelden van recepten zijn: grutjes met stroop, rijst met krenten, een socialistisch balletje gehakt, carnavalsoep en stamppot met andijvie en spekjes. De bladzijden zijn geplastificeerd waardoor er tijdens het koken geknoeid kan worden. De recepten zijn bedoeld voor activiteitenbegeleiders in zorgcentra. De ringbank kost 74,50 gulden en is in iedere boekhandel te bestellen (ISBN 90 5574 199 ). De royalty’s komen ten goede aan de Alzheimer Stichting.