artikel

Na afschaffen diploma’s: branche vreest voor avonturiers

Horeca

Slecht voor het ondernemerschap, vervelend voor de gast en een aanfluiting voor de branche. Er zijn natuurlijk uitzonderingen, maar een horecaondernemer zonder papieren, dat werkt niet. En toch gaat het steeds meer die kant op. Op 1 januari 2001 komt de wettelijke verplichting voor het diploma ondernemersvaardigheden te vervallen. Dat leidt nu al tot een massale toename van het aantal ongeschoolde starters. Brancheorganisaties voorspellen rampzalige gevolgen. Deze week lanceren ze, met hulp van banken en brouwers, een campagne.

De economie draait als een tierelier. Het vertrouwen in de toekomst is groter dat ooit. En als klap op de vuurpijl is het kabinet overgegaan tot een forse versoepeling van de vestigingsregels. Ondernemersdiploma’s en tal van vergunningen zijn niet langer verplichte kost. Minder drempels dus. Wat let je nog om voor jezelf te beginnen?

Paddestoelen
Geen wonder dat nieuwe bedrijven als paddestoelen uit de grond schieten. In juni maakte het Economisch Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf (EIM) een rekensommetje: tegen het eind van dit jaar zal een record aantal van vijftigduizend Nederlanders een nieuw bedrijf zijn gestart. Banken en andere geldverstrekkers zeggen met grote stelligheid dat we nu al op dat aantal zitten.
Met name de bouwsector is ruim vertegenwoordigd onder die vijftigduizend starters. Ook de zakelijke dienstverlening doet het goed. Welk aandeel de horeca voor haar rekening neemt, is niet precies aan te geven. ‘Maar reken erop dat het behoorlijk is. We zien dat steeds meer starters bij ons aankloppen voor financiering’, zegt Hans Dekker, hoofd sectie Horeca, Recreatie en Toerisme van Rabobank Nederland, een van de grootste geldverstrekkers voor de horecasector. ‘Wat meespeelt is dat op dit moment enorm veel bestaande bedrijven in de verkoop worden gegooid. Met name ondernemers met wie het niet zo goed gaat, zien in het huidige gunstige economisch klimaat hun kans schoon de zaak van de hand te doen. Er zijn immers potentiële kopers in overvloed.’

Gevaar
En juist daarin schuilt het gevaar, waarschuwen brancheorganisaties. Het SVH Onderwijscentrum heeft berekend dat van de vijfduizend mensen die jaarlijks instromen in de horeca, er straks minimaal drieduizend ongekwalificeerd van start zullen gaan. Een direct gevolg van de afschaffing van de eisen voor ondernemersvaardigheden, zegt voorzitter Jacques Fit van de SVH. ‘Onverantwoord. Het toont ook heel duidelijk hoe hypocriet de overheid is. Enerzijds worden ondernemers opgezadeld met steeds meer regelgeving als HACCP en ga zo maar door. Maar tegelijkertijd halen ze een belangrijke basis weg voor professioneel ondernemerschap.’
De maatregel gaat absoluut ten koste van de kwaliteit, voorspelt Fit. ‘De horeca is altijd al aantrekkelijk geweest voor avonturiers. Mensen die denken dat het achter de bar net zo gezellig is als ervoor. Door de drempel van de wettelijke eis weg te nemen, maak je het voor deze groep nog aanlokkelijker om in te stromen. Dat komt de professionaliteit niet ten goede. Om nog maar te zwijgen over de omvangrijke kapitaalvernietiging. Nu al mislukt één op de drie starters.’

Slecht imago
De schade voor de bedrijfstak op de langere termijn laat zich raden, aldus Fit. ‘Slechte ondernemers bezorgen de horeca nou eenmaal een slecht imago.’ Een ander neveneffect is dat studenten in het reguliere onderwijs een diploma ontvangen waarvan de waarde in razend tempo afneemt. Zonder dat papiertje kun je immers ook een bedrijf beginnen.
Die gedachte frustreert met name jonge ondernemers die wél over papieren beschikken. ‘Schandelijk. Heb ik daarvoor zo hard zitten blokken op al die examens’, zegt Eric van de Bemt, sinds mei eigenaar van Steakhouse Jopie in het Zeeuwse Retranchement. Hij deed de horecaopleiding in Middelburg, zijn vrouw Eleni Dixon volgde diverse cursussen. ‘Je krijgt een beetje het gevoel dat je er voor niets je energie in hebt gestopt. Want kennelijk is elke idioot in staat een horecabedrijf te beginnen. Bewijzen van vakbekwaamheid worden stukje bij beetje waardeloos.”
Onzin’, reageert Hans Dekker van Rabobank Nederland. ‘Vakgerichte kennis is nooit weggegooid. Het is een investering in jezelf en kan als zodanig bijdragen tot meer succes in het ondernemerschap. Een ondernemer heeft er dus bijna altijd wel iets aan.’ Wat niet betekent dat financiering valt of staat bij het wel of niet hebben van een diploma ondernemersvaardigheden. In ieder geval niet bij de Rabobank. ‘Zeker niet nu de wettelijke basis wegvalt. Formeel zullen wij geldverstrekkers daarmee moeten leren leven.’

Ervaring
Maar in hoeverre wordt in de nieuwe situatie door banken nog gekeken naar papieren van een starter die voor geld aanklopt? Dekker: ‘Natuurlijk vinden wij het prettig om te weten wat voor kennis iemand meeneemt. Kan hij calculeren, heeft hij verstand van inkoop, dat soort zaken. Maar het is niet zaligmakend. Ervaring weegt vaak veel zwaarder. Waar heeft zo iemand gewerkt en, veel belangrijker, heeft hij überhaupt een gezonde kijk op het ondernemerschap. Met andere woorden: is er sprake van een heldere visie? Laatst was er een jongeman die voor zichzelf wilde beginnen. Geen diploma’s, maar hij had wel veel ervaring. En de wil om de papieren op korte termijn te halen. Die dingen wegen in zijn geval veel zwaarder.
Hetzelfde geldt voor communicatieve vaardigheden. Iemand kan nog zoveel kennis in huis hebben, als hij sociaal niet functioneert, geven we geen cent. Dat is veel te veel risico. Ook naar de relatie met een eventuele partner wordt gekeken. Een man die z’n vrouw niet of zelden ziet omdat de zaak te veel tijd gaat opslokken, zullen wij niet zonder meer steunen. Dat gaat namelijk te vaak fout.’

Bloed
Geen diploma’s en toch succesvol in de horeca. Het levende bewijs zit in Goirle. Joop Mannaerts van eetcafé Het Bos veegt het liefst de vloer aan met mensen die zeggen dat papieren voorwaarde zijn voor succesvol ondernemerschap. ‘Het moet je in het bloed zitten. Je hebt het of je hebt het niet. Kennis is leuk, maar ervaring en een neus voor zaken zijn veel belangrijker. Ik heb vijf jaar lang van alles en nog wat gedaan in de horeca. Daarvan heb ik veel geleerd. Nu, op mijn 29e, ben ik eigenaar van een mooi bedrijf. Zonder diploma’s. Als ik naar de bank ga omdat ik wil investeren, vragen ze echt niet naar mijn papieren. Ze zeggen: Joop, je plan ziet er goed uit, hier heb je geld.’
Maar een gebrek aan kennis van de horeca kan je met name in de startfase behoorlijk opbreken, waarschuwen andere jonge ondernemers. Johan ‘t Mannetje opende 1 juli jongstleden strandpaviljoen Baloe in Rockanje. Als ondernemer had hij z’n sporen al ruimschoots verdiend met de exploitatie van benzinestations. Een eigen strandtent leek ‘m wel leuk. Een ‘jongensdroom’. Maar omdat hij van de horeca geen kaas had gegeten, waren de eerst weken knap lastig. ‘Het ondernemen op zich gaat goed, maar hoe regel je je prijscalculatie, het inroosteren van personeel, die dingen heb ik met vallen en opstaan moeten leren. Met wat meer praktische kennis was me wellicht een hoop ellende bespaard gebleven.’

Campagne
Dat is ook de boodschap die de gezamenlijke brancheorganisaties nieuwkomers zonder papieren willen meegeven. Uit vrees voor chaos is onder aanvoering van het SVH Onderwijscentrum een offensief begonnen om starters, ondanks het wegvallen van een wettelijke basis, alsnog in de schoolbanken te krijgen. De branche heeft daarvoor samenwerking gezocht met de geldverstrekkers: de grootste banken, waaronder Rabo, en de bierbrouwers, verenigd in het Centraal Brouwerij Kantoor. De samenwerking, afgelopen woensdag bekrachtigd in een overeenkomst tussen de verschillende partijen, is de aftrap van een landelijke campagne onder het motto ‘Bonden, brouwers en banken kiezen voor professioneel starten’. SVH-voorman Jacques Fit: ‘Verplichten kunnen we niemand. Dat staat de wet ons niet meer toe. Maar we kunnen aan de voorlichtende kant heel veel doen. Proberen jonge ondernemers ervan te doordringen dat kennis wel degelijk van levensbelang is, ook in de horeca. Het gegeven dat één op de drie starters mislukt, lijkt me meer dan voldoende bewijs dat we moeten blijven opleiden.’

Starter, ga naar school!

De samenwerking tussen brancheorganisaties in de horeca en geldverstrekkers moet startende ondernemers ook in de toekomst behoeden voor mislukkingen. Behalve dat brouwers en banken starters aansporen toch vooral die papieren te halen, wordt voorlichtingsmateriaal verspreid via de Kamers van Koophandel, het bedrijfschap Horeca en Catering, Koninklijk Horeca Nederland en de vakbonden. Particuliere opleidingen haken intussen massaal aan en maken reclame voor verkorte cursussen, ‘een vliegende start’ en alternatieve middenstandsdiploma’s, ter vervanging van de verplichte cursussen voor horecaondernemers.