artikel

Moeizame aardappeloogst, stijgende fritesprijzen

Horeca

De aardappeloogst verloopt op zijn minst moeizaam. In de media verschenen reeds berichten dat de fritesprijzen zullen stijgen. Fritesfabrikanten hebben naar eigen zeggen met moeite de productie van frites gaande gehouden. Nu rest de vraag of een (groot) gedeelte van de oogst als mislukt beschouwd moet worden of dat de aardappels alsnog uit de grond komen.

Al deze feiten maar ook de sentimenten rondom de aardappel komen tot uitdrukking op de agrarische termijnmarkt. De aandelenkoersen zakken door de beursvloer van Euronext aan het Amsterdamse beursplein, de AEX-index heeft in jaren niet zo laag gestaan. Op diezelfde beursvloer heeft de handel in aardappeltermijncontracten plaats. De aardappelverwerkende industrie kan zich door middel van deze contracten indekken voor prijsrisico’s. De prijzen van de termijncontracten stegen eind september heftig door onzekerheid over de aardappeloogst.

Accountmanager Pim Wolkers van de agrarische termijnmarkt: ‘Vorige week dinsdag (25 september, red.) ‘deden’ de aardappeltermijncontracten met afloopdatum april €16,90 (¦37,24) per 100 kilo, vanochtend (2 oktober, red.) was er al een prijs van €31,20, (¦68,75) waarop termijncontracten werden afgesloten.’ Bovendien werd er de laatste week flink in contracten gehandeld. Er werden op sommige dagen 1000 tot 1500 contracten afgesloten. Op een normale dag zijn dat er 200 tot 300.’ Om de sentimenten rond de handel niet de overhand te laten krijgen kan deze bij grote prijsfluctuaties voor een afkoelingsperiode worden stilgelegd. Wolkers: ‘De handel is afgelopen donderdag (27 september, red.) vanwege extreme prijsstijgingen zelfs een aantal keren voor een half uur opgeschort.’

Volgens Wolkers zijn er meerdere redenen voor de prijsstijging van de contracten. ‘Het slechte weer tot nu toe speelt een grote rol. Bij de afnemers vreest men schijnbaar dat de aardappels moeizaam of niet uit de grond zullen komen. Bovendien worden de opbrengsten per hectare lager ingeschat dan in andere jaren. De prijs op de termijnmarkt is een verwachtingsprijs voor onder andere april volgend jaar. Wellicht speelt de vermindering van het aardappelareaal ook nog een rol.’ Sentimenten spelen een rol bij de prijsvorming van de contracten.

Als er een periode met goed weer komt, zal dat zeker zijn weerslag hebben op de prijsvorming. Wellicht verwacht men dan voldoende aanbod en de prijs van termijncontracten zal dalen.’ Volgens Wolkers valt er over de uiteindelijke aardappelprijs niet veel te zeggen ondanks dat de termijnmarktprijzen hoog liggen. ‘Dat is een prijsverwachting die de aardappelhandel heeft. Op zich kunnen aardappels er goed tegen als ze langer in de grond zitten. Zolang ze niet volstrekt onder water staan of later eventueel vorstschade oplopen is het mogelijk tot laat in het jaar te oogsten.

Marktprijs
Op de beurs kan worden gehandeld in contracten die in april of juni 2002 aflopen, steeds op de laatste donderdag van de die maand. De daadwerkelijke marktprijs die op dat moment voor de aardappelen geldt, wordt op de vrijdag erna middels een panel bepaald. In het panel zijn alle schakeringen van het aardappelbedrijfsleven vertegenwoordigd, Zowel verkopende partijen en inkopende partijen (zoals fritesfabrikanten). Wolkers: ‘Ieder panellid geeft de prijs op die hij voor aardappels betaald of gekregen heeft. Bij een minimum van veertien waarnemingen kunnen we de vrije marktprijs bepalen door het gemiddelde te nemen, zonder de laagste en hoogste prijs daarin mee te nemen.’ Op de termijnmarkt wordt niet daadwerkelijk in aardappels gehandeld. ‘Er vindt uiteindelijk een cash settlement van het contract plaats, een puur financiële afwikkeling. Is de aardappelprijs hoger dan is het termijncontract in waarde gestegen, is de prijs gedaald dan krijg je minder terug voor je contract.’

Omdat er niet daadwerkelijk aardappels aan te pas komen rijst de vraag wat bijvoorbeeld een fritesfabrikant op de termijnmarkt te zoeken heeft. Die heeft immers aardappels nodig om frites te produceren. Wolkers: ’Aardappels zijn altijd wel te koop. Er is nog nooit een seizoen geweest dat er überhaupt geen aardappelen waren. De vraag is voor welke prijs. Als een fritesfabrikant vreest dat zijn marge onder druk komt doordat hij oplopende aardappelprijzen verwacht, kan hij met termijncontracten zijn financiële risico indekken.’ (zie rekenvoorbeeld). Dat zou een reden kunnen zijn voor een fabrikant om mee te doen op de termijnmarkt.’ Volgens Wolkers valt het speculatieve karakter van de termijnmarkt voor een fritesfabrikant wel mee. Als deze maar hun fritesprijs gerealiseerd hebben in contracten. ‘Volgens mij is een fabrikant juist aan het speculeren als hij afwacht tot het moment dat hij aardappels moet inkopen. Dan heeft hij geen garantie over de inkoopprijs. Voor het gedeelte dat ze eventueel op de vrije markt inkopen lijkt het mij verstandig prijsrisico’s in te dekken via de termijnmarkt.’

Afkoelingsperiode

In de periode van 25 september tot 2 oktober deden zich grote prijsstijgingen voor op de aardappeltermijnmarkt. Als zich grote stijgingen of dalingen voordoen kan de handel in contracten voor een afkoelingsperiode van een half uur stilgelegd worden. De handel in termijncontracten wordt voor een half uur opgeschort als de contractprijs een verschil van tien procent ten opzichte van de slotkoers van de vorige dag bereikt. Datzelfde gebeurt daarna iedere keer weer gedurende een handelsdag als de koers met vijf procent naar boven of beneden gaat. Een handelsdag loopt van 10.00 – 15.30 uur.