artikel

Sint Maarten: volksfeest met snoep en lampionnen

Horeca

Sint-Maarten wordt gevierd op 11 november, midden in de herfst. De bomen zijn kaal en het is vroeg donker. Het feest is een echt ‘lichtfeest’ voor kinderen. De traditie is dat kinderen zelf een lantaarntje (lampion) maken van papier, karton, een uitgeholde suikerbiet of pompoen met een kaarsje erin. Hiermee gaan ze ‘s avonds als het donker is in optocht langs de huizen. Aan de deur zingen ze een aantal liedjes. In ruil hiervoor krijgen ze een kleine attentie: wat snoep; een mandarijn of bijvoorbeeld een klein geldbedrag.

Sint Maarten: volksfeest met snoep en lampionnen

Romeins officier
Martinus werd rond 317 geboren in het huidige Hongarije, toendertijd onderdeel van het Romeinse Rijk. Vader was officier. Martinus kreeg godsdienstonderwijs in de kerk, maar hij moest net als zijn vader het leger in. Op vijftienjarige leeftijd werd hij lid van de keizerlijke garde. Als ruiter kwam hij in Amiens in de provincie Gallië terecht. Hier vond de gebeurtenis plaats, waar hij beroemd om is geworden.

Bedelaar
Op een koude winterdag kwam Martinus bij de toegangspoort van de stad een naakte bedelaar tegen die om hulp vroeg. Terwijl alle mensen voorbij liepen zonder naar hem om te kijken, vond Martinus dat hij iets moest doen. Hij had alleen een mantel en een zwaard en kon maar één ding doen; met zijn zwaard deelde hij zijn mantel doormidden en gaf het ene stuk aan de arme. Wat overbleef trok hijzelf weer aan. Martinus kon niet zijn hele mantel afstaan, omdat het voor een soldaat verboden was zijn uniform af te geven.

Bisschop
Die nacht zag Martinus Christus in een droom. Hierdoor wist hij dat hij goed had gehandeld. Niet lang daarna, op achttienjarige leeftijd, liet Martinus zich dopen en werd monnik. Een paar jaar later verliet hij het leger en begon zijn omzwervingen door Europa. Hij stichtte een klooster maar bleef het leven van een monnik leiden, ook toen hij later bisschop werd van Poitiers. Op 8 november 397 stierf Martinus, toen hij 80 jaar oud was. Op 11 november werd hij begraven. Als enige heilige heeft Martinus zijn feestdag niet op de sterfdag, maar op de dag van de begrafenis.

Arme kinderen
Op de feestdag van Martinus werd het gebruikelijk om de armen en de kinderen iets te geven.In het begin van de twintigste eeuw waren het alleen de armere kinderen die op 11 november langs de deuren gingen om snoep te collecteren. Ouders die het wat beter hadden zagen hun kroost liever niet langs de deuren lopen. Na ongeveer 1920 werd het ‘Sint Maarten-lopen’ een echt volksgebruik. Toen nog uitsluitend met een uitgeholde biet. Omdat 11 november lange tijd het begin was van de veertig dagen durende vastentijd vóór Driekoningen op 6 januari, namen ook volwassenen het er deze dag goed van, zoals het eten van de Sint-Maartensgans.

Klik hieronder voor een recept voor een echte kindertraktatie:

Sint-Maartenganskoekjes

Lampionnen met Sint Maarten
Doordat de middenstand steeds meer lampionnen gingen verkopen, werd de uitgeholde biet vervangen door de lampion. Eerst nog met kaarsje en later met elektrisch licht. Hieronder volgen wat ‘recepten’ met allerlei materialen voor echte, zelf te (laten) knutselen lampions.

Eierdozenlampion
Plastic fles-lampion
Pompoen-lampion