artikel

Anna Snel mailt:

Horeca

za 8-1-2005 12:10

(geschreven op persoonlijke titel)

Beste Henk-Jan,

Allereerst, al schijnt het volgens protocol geloof ik nu niet meer te ´mogen´ toch nog de beste wensen voor 2005. Ik las in de FZ nieuwsbrief je dilemma en wat een herkenning… Je geeft aan dat je behoefte hebt aan dialoog dus ik klim maar eens in het toetsenbord. Zoals je wel of niet weet ben ik op het moment aan het promoveren op de waarde(n) van experiences (aan de Universiteit van Amsterdam, gesteund door het European Centre for the Experience Economy). Om een goed fundament onder het concept experience te leggen was een uitdaging die in het niet lijkt te vallen vergeleken met de hoofdbrekens die het ´waarde(n)-concept´ kost. Sowieso is het natuurlijk al niet eenduidig wat waarde precies is, maar als je dan ook nog gaat kijken naar welke waarden organisaties kunnen creëren naast de allmighty financiële waarde (aangezien mijn doel is om zowel experience als waarde-creatie niet alleen vanuit de geijkte marketing en businesshoek te bekijken, maar uit een breder, zogenaamd sociaal-constructivistisch, perspectief) dan ontkom je dus niet aan jouw dilemma.

Sociaal-verantwoordelijk ondernemen, sociaal-verantwoordelijk aandeelhouderschap, ecologisch verantwoord ondernemen, authenticiteit, ethiek, moraliteit, wereldbeelden, you name it. Aangezien groei en ontwikkeling, vooruitgang, op allerhande gebieden worden gedefinieerd als iets in een steeds grotere context zetten, dus steeds meer zaken kunnen meenemen, zit je ook al snel in de hele discussie van stakeholders versus aandeelhouders, rekening houden met de belangen en interesses van steeds meer groepen. Al loop je dan ook weer tegen problemen aan als wetgeving en andere regels, bijvoorbeeld wetten die voor beursgenoteerde bedrijven aangeven dat je niets mag doen wat tegen de belangen van de aandeelhouder indruist. Je zou dus geen geld mogen geven aan 555 als dat niet financieel voordeel heeft voor het bedrijf. In dat geval word je dus verplicht om je naam er met koeienletters bij te zetten, anders kan men je nog voor het gerecht slepen ook. Maar het dilemma waar jij mee zit, waar ik veel over denk, waar studenten en andere mensen vaak mee komen blijft inderdaad: is geven om er zelf beter van te worden nu wel goed? Of: is geven, niet eens met de enige intentie om er beter van te worden maar wel met het gevolg dat je er beter van wordt, wel goed? Mag je je überhaupt wel goed voelen als je iemand helpt, want een goed gevoel is ook fijn en dan heb je er zelf ook iets aan gehad. Argh…

Nu wordt inderdaad de zaak omgedraaid, waar jij ook al een voorbeeld van geeft (Shell): als men niet heeft gehoord dat je hebt gegeven, héb je blijkbaar niet gegeven in de ogen van veel mensen, en ben je dus slecht bezig. Ander voorbeeld was ook met die reclametijd. Ik sta sowieso altijd om 6 uur op, en zet meestal de radio zachter tijdens de reclameblokken maar nu had ik me voorgenomen om expres vanaf 6 uur naar de reclames te luisteren. Hoe zou iedereen het aanpakken, hoe zou het overkomen? En van welke bedrijven zou ik zoiets hebben van dat hebben ze netjes aangepakt en van welke niet, en wat zouden andere mensen ervan vinden. En sowieso, ook die reclameblokken vormden een dilemma, van reclame maken wordt nog altijd verondersteld dat het financieel nut heeft, dat je er beter van wordt, maar alleen die uitzendkosten gaan dus naar 555. Eigenlijk geef jij dus niet maar de instanties die normaal dat geld hadden opgestreken. Jij zou sowieso reclame hebben gemaakt, of niet? En als je een beter imago krijgt door die reclame en meer mensen klant van je worden verdien je dan dus geld over de rug van Azië? Het blijft moeilijk.

Degene met wie je mailde zegt ´het doel heiligt de middelen´, zit natuurlijk ook iets in, ik ben ook blij dat er 112 miljoen bij elkaar gesprokkeld is en dat dat ongetwijfeld nog veel meer gaat worden, maar ten eerste hoor je ook veel mensen klagen (niet alleen nu, eigenlijk hoor je dit altijd) over het feit dat Darfur en allerlei andere noodruftige plekken op aarde nu in het vergeethoekje zijn geraakt, dat mensen wel geld overmaken maar verder niets doen, de boel afkopen wordt dat ook wel genoemd, dat mensen zich nu massaal druk maken om Azië terwijl ze doorgaans te druk etc zijn om zich te bekommeren om mensen in hun eigen omgeving die hulp nodig hebben, etc etc… Nog meer dilemma´s.

De statement ´dat is nu eenmaal de wereld waarin we leven´ vind ik (mijn mening, zoals dit hele stuk mijn mening is) tenenkrommend. Ik vind het een ongelooflijke dood-doener die steeds weer uit de kast wordt gehaald als we het even ook niet meer weten. Ik ben gelukkig geen persoon die zich bij de dingen die me niet aanstaan neerlegt zo van zo is het nu eenmaal, ach daar kan je toch niets aan veranderen, ja ik doe daar in m´n eentje toch nooit iets aan, ´dat is nu eenmaal de wereld waarin we leven´. Sowieso heeft het dan ook geen nut om geld te geven want dat doe je ook in je eentje, zoals iedereen dat in z´n eentje doet. Het gaat er juist om dat al die eentjes samen wel iets kunnen veranderen. Mensen zijn individuen en er zijn voorbeelden te over waarin is gebleken dat door het idee of het initiatief of het doorzettingsvermogen van 1 iemand meer mensen volgden en de wereld daardoor tot de wereld is geworden waarin wij nu leven. Het gaat vaak niet zozeer om wat er gebeurt, maar juist om wat mensen ermee doen. Er zijn mensen met een slopende ziekte die in een depressie raken en er zijn mensen die zeggen dat het eigenlijk, hoe bizar het ook klinkt, het mooiste is dat ze ooit is gebeurd omdat ze, nu ze geconfronteerd worden met de eindigheid van het leven, iedere seconde aangrijpen om te genieten. Er zijn zelfs mensen geweest in de concentratiekampen die het voor elkaar kregen om zich ertoe te zetten anderen te helpen en te ondersteunen. Of zoals Aldous Huxley zo mooi heeft gezegd: Experience is not what happens to you, it is what you DO with what happens to you…

Ik zie het eigenlijk als iets positiefs, dat we nu met een bak dilemma´s zitten. Niet alleen: moet je nu stil of luidruchtig geven, moet je nu wel of niet je geplande trip naar Azië laten doorgaan, moet je nu wel of niet meedoen aan allerhande evenementen, benefietconcerten, heeft Remkes het nu wel of niet goed aangepakt etc, maar ook moest Salam Verdonk nu wel of geen hand geven, kan Piet ook Witte Piet zijn, moet je op een Italiaanse school met merendeels Moslimkinderen nog wel Kerst vieren, moet je vegetariër worden, mag je een hondje uit een nest kopen of uit het asiel, vrijheid van meningsuiting en godsdienstvrijheid, integratie of assimilatie, Israël of Palestina, is Jomanda verantwoordelijk voor de dood van Millecam, ik zou weken kunnen doorgaan. Ik denk dat het iets positiefs is, zo zie ik het tenminste. Ik heb al jaren een gevoel van irritatie, dat we steeds maar zoeken naar wat is waar en wat dus niet, het een sluit het ander uit. Ik heb gelijk dus jij hebt geen gelijk, of andersom, dat idee. Maar zo werkt het niet altijd. Heel leuk, geldig en handig voor zaken die je kan zien, een appel valt op aarde inderdaad altijd naar beneden en niet omhoog, dat is duidelijk, en daarvan kan je dan ook zeggen: het een is waar en het andere niet. Maar we hebben het hier over iets minder objectieve en rechtlijnige zaken, je hebt het hier over mensen en hoe die hun wereld zien en op basis daarvan handelen, mensen die daarbij ook nog eens leren (iets dat ik noch die appel, noch de zwaartekracht snel zie doen).

Habermas heeft het over vailiditeitsclaims. Als een docent een leerling opbelt met de statement: Piet, het sneeuwt te hard om naar school te komen, dan kan Piet de geldigheid hiervan op drie niveaus weerleggen. Piet kan zeggen: ik kijk uit het raam en het sneeuwt helemaal niet (zo hard) en dus de waarheid in twijfel trekken. Piet kan ook zeggen: ik vind het niet gepast dat iemand voor mij gaat beslissen of het ´te´ hard sneeuwt om ergens heen te gaan, en zo de juistheid/gepastheid (rightness) in twijfel trekken. Piet kan ook denken of zeggen: volgens mij heb je zelf zin om in je bed te blijven liggen en is dat de reden dat je belt, en zo de intentie van de docent in twijfel trekken, twijfelen aan de oprechtheid (truthfulness). Zie je de link? De intentie van veel bedrijven wordt in twijfel getrokken, ze geven niet oprecht, maar uit eigenbelang. De rightness wordt in twijfel getrokken: je bent niet wijs als je nu met je Westerse achterste op een Aziatisch strand gaat liggen, dat doe je gewoon niet. En de waarheid wordt voor het gemak ook nog even in twijfel getrokken: ik heb niets over Shell gehoord ´dus´ Shell heeft niet gegeven ´dus´ Shell is slecht. Alledrie komen ze ook terug in het stukje:(quote) En wie heeft er nu echt alleen maar zuivere motieven?? Jij? Dan moeten we misschien al onze “zekerheden” hier opgeven en voor Artsen zonder Grenzen gaan werken dan doen we het echt niet voor onszelf of ons geweten…..(unquote)

Het is niet zo simpel. Sommigen beëindigen die uitlating met de verzuchting ´helaas´, ik beëindig ´m graag met een triomfantelijk en enthousiast ´gelukkig´. De wereld wordt steeds complexer (altijd zo geweest) en wij zullen ons dus moeten ontwikkelen om met die ´nieuwe´ omstandigheden te kunnen omgaan (altijd zo geweest). Misschien is dit dus wel een schitterende kans om eindelijk die eeuwige zoektocht naar eenduidige waar- en onwaarheden te laten voor wat het is, namelijk iets dat we op een bepaald deel van de werkelijkheid kunnen loslaten, maar daarbuiten niet, en nieuwe manieren moeten bedenken waarop we met die onzekerheden, paradoxen, en dilemma´s buiten dat begrensde objectieve gebiedje kunnen omgaan (die waren er ook altijd al alleen hebben we die vaak weggestopt en er labeltjes waar en onwaar, goed en slecht op geplakt). Duitse sociologen zeggen dat we naar een reflexieve modernisering gaan, dat we moeten gaan nadenken over de keuzes die we maken en daar dus ook voor uit kunnen komen. Ik kan daar wel iets mee. We zijn niet alwetend dus als iemand iets doet, een keuze gemaakt heeft die wij niet snappen, en we vragen deze persoon wat hem toch bezielt, want wij zouden het heel anders doen, dan is het dus mogelijk dat hij vanuit zijn wereldbeeld, vanuit zijn perspectief, een aantal redenen geeft waarom hij het zo heeft gedacht te moeten doen. Dan is het weer aan ons om te denken: daar ben ik het niet mee eens, maar het kan ook zo zijn dat we denken, goh, zo had ik er nog niet tegenaan gekeken, zit iets in, bedankt, weer wat geleerd.

Met kennis van meer perspectieven, kun je dus ook van meerdere kanten naar situaties kijken (begint al bij kijken met 1 oog en kijken met 2 ogen, pas dan zie je zaken als diepte etc, en dat zijn nog maar 2 ogen, die ook nog eens van jezelf zijn), zie je meer van de context en zou je dus een vollediger beeld kunnen krijgen van hoe die werkelijkheid toch in elkaar zit. Niet dat je dan opeens wel weet wat de waarheid is, maar je kan naar mijn mening toch betere beslissingen nemen dan voorheen, erachter komen wat jouw waarheid is. Spiral Dynamics van Beck en Cowan gaat hier ook over, aanrader, net als de Logica van het Gevoel van Arnold Cornelis, in de eerste hebben ze het over de shift van subsistence naar being en de laatste heeft het over een gang van het sociaal regelsysteem naar communicatieve zelfsturing. Het zijn dilemma´s, en per definitie zijn die niet op te lossen. Het ligt maar net aan je wereldbeeld welke keuze je in dat specifieke geval maakt. Er zijn meerdere krachten die erop werken en vanuit jouw wereldbeeld geef je voorrang aan bepaalde krachten ten koste van andere, met als resultaat jouw keuze. Het moeilijke is dan dat je kan vervallen in relativisme, jij kijkt zo, ik kijk zo, en dat is allemaal even goed, iedereen heeft gelijk. Wel meedoen aan het evenement is goed, niet meedoen aan het evenement is goed, zo kom je nog niet verder, want jij moest iets beslissen, iemand vroeg je of je mee wilde doen en jij wilde een antwoord zoeken voor jezelf.

Ik denk dat de enige validityclaim van Habermas die je hierop kan leggen die van truthfulness is. Het gaat niet om een empirisch waarneembaar iets. Of het juist of onjuist is, daar verschillen de meningen juist over, dus daar kom je ook niet mee verder, in allebei de kanten van het verhaal zit wel iets, anders was het geen dilemma. Dus als deze dame oprecht denkt dat het goed is om een evenement te organiseren, dan is dat haar goed recht. Als jij vanuit jouw wereldbeeld oprecht denkt dat het anders moet kunnen dan is dat jouw goed recht. Ik snap die opmerking over dat jouw gedachtengang tot gevolg zou hebben dat iedereen voor Artsen zonder Grenzen zou moeten gaan werken niet, maar ook daaruit blijkt weer dat mensen gewoon anders redeneren. Een vriendin van me vroeg me of ik gedoneerd had en ik zei ja. Hoeveel dan. Dat maakt niet uit zei ik, iedereen beslist zelf wat ´ie wil geven. Zij ging toen ook bellen en ze gaf een tientje. Toen ze ophing vroeg ik hoe ze nu had besloten om een tientje te geven. Ze had ook op straat al gedoneerd en als iedereen een tientje zou geven dan hadden we 170 miljoen. Prachtig inderdaad. Maar, zei ik, je kan toch wel veel meer dan een tientje missen? Ja maar daar gaat het toch niet om, het gaat erom dat je geeft. Okee, snap ik, maar toen er bij RTL Boulevard ´rijke´ mensen werden gebeld voor een donatie en meneer de vastgoedmagnaat uit de Quote 500 30 mille gaf namens het bedrijf en 30 mille namens zichzelf en dit door de heren van Boulevard en Mies B ´omhooggezeurd´ werd naar 75 mille in totaal vond je dat nog belachelijk weinig voor zo´n rijk iemand. Toen Aad Ouborg van Princess 5 duizend gaf, Mies B zei dat hij dat moest verdubbelen en hij het toen verdriedubbelde, vond je nog dat hij belachelijk weinig gaf. Daar had ik wel een punt. Ik snap de redenatie dat wat je ook geeft het altijd goed is. Ik snap ook de redenatie vanuit wat iemand kan missen. Maar zolang ik geen argumenten hoor over waarom bepaalde mensen (met een x kapitaal) op een andere manier moeten geven dan andere mensen (die daaronder zitten), zijn het voor mij voorlopig allemaal mensen die geven.

Ik bedoel maar: ik denk dat we nog niet weten hoe we nu kunnen beslissen welk wereldbeeld in welke gevallen ´beter´ is, maar door te praten kun je in ieder geval proberen om je eigen wereldbeeld meer samenhangend en geïntegreerd te krijgen. Zoveel dingen gaan niet over wat het is maar over hoe het overkomt en hoe het geïnterpreteerd wordt. Het draait allemaal om de betekenis die je aan dingen geeft, de manier waarop je tot je mening komt, het wereldbeeld dat je hebt. De intentie van een ander ken je niet, en het enige dat dan over blijft is je eigen intentie. Meer dan zorgen dat die zuiver is, binnen je eigen wereldbeeld, op basis van de kennis en ervaring die je nu hebt, kun je eigenlijk niet doen. Behalve open blijven staan voor andere perspectieven en nieuwe kennis… En als alle ´eentjes´ dat nu doen…

Ik wil je even bedanken voor het feit dat je me zonder het te weten hebt aangezet om deze hersenspinsels op te schrijven en ik wens je nogmaals tegen het protocol in een perspectiefvol en intentiezuiver tweeduizendvijfvijfvijf toe (ben nog steeds verbaasd dat niemand die geclaimd heeft in alle marketing hectiek… ;-))

Groeten van Anna Snel, een fijn weekend en misschien tot op de Netwerkdag van het ECEE.