artikel

1905: de eerste Michelin-gids voor Nederland

Horeca

Wat zou er gebeurd zijn met De Bonte Koe in Meppel, Balkenende in Delft, De Zoutkeet in Goes, het Groot Badhuis in Zandvoort of het Heerenlogement in Edam? En met al die andere Nederlandse hotels uit de Michelin-gids van 100 jaar geleden? Zouden er nog veel van bestaan?

Ze behoorden tot de eerste Nederlandse hotels die Michelin selecteerde voor haar gids; de ‘Guide Michelin Belgique, Hollande Luxembourg, Alsace-Lorraine, Bord du Rhin’ van 1905-1906. Enkele van hen hebben de turbulente 20e eeuw doorstaan: 7 hotels uit die allereerste gids voor Nederland staan 100 jaar later nog steeds in de Michelin-gids. Deze ‘echte klassiekers’ zijn:

Het Amstelhotel in Amsterdam

Hotel de l’Europe in Amsterdam

Het Victoria hotel in Amsterdam

Het Rijnhotel in Arnhem

Hotel Des Indes in Den Haag

Hotel Derlon in Maastricht

Het Kurhaus in Scheveningen

Tijdsbeeld

Onvermijdelijk weerspiegelt die allereerste Michelin-gids het tijdsbeeld van begin 20e eeuw. De gids vermeldde bijvoorbeeld of het hotel telefoon of telegraafvoorzieningen had. Mocht de gast er rekenen op een badkamer en/of wc (volgens de omschrijving ‘een goed onderhouden watercloset met apparaat om door te spoelen’)? En wie onderweg foto’s wilde ontwikkelen, kon in de Michelin-gids nakijken of het hotel een doka had.

Restaurants stonden er nog niet in. Maar garages en mecaniciens des te meer. Het was immers de pionierstijd van de auto. Tankstations kwam je onderweg niet tegen. Brandstof was bijvoorbeeld te koop bij de drogist. En auto’s die net als nu tienduizenden kilometers reden zonder pech waren ondenkbaar; panne was aan de orde van de dag. Om de kwetsbare vering te laten repareren, moest je bij de hoefsmid zijn.

In de Michelin-gids kon de automobilist zien waar hij in elke stad terecht kon voor een werkplaats, een Michelin-bandendepot, brandstof of het opladen van een elektrische accumulator. En maar liefst 92 pagina’s waren gewijd aan de banden of aanverwante artikelen (zoals velgen en lijm), uitvoerige uitleg (rijk geïllustreerd met tekeningen) hoe een band gedemonteerd en gemonteerd moest worden, met gebruik van het juiste gereedschap. Ook de reparatie van de band zelf kwam uitgebreid aan bod.

Franstalig

Deze eerste gids voor Nederland was Franstalig, maar voorin stond er ook een toelichting in het Duits. Zelfs de plaatsnamen werden in het Frans vermeld. Zo schreef de gids over Schèveningue (Scheveningen), Nimègue (Nijmegen), Groningue (Groningen), La Haye (den Haag), Bois-le-Duc (’s-Hertogenbosch) en Flessingue (Vlissingen).

Tegenwoordig staat er voorin ook een toelichting in het Nederlands. Sinds 2003 geeft Michelin bovendien bij elk adres in de gids een korte beschrijving van het hotel of restaurant: in het Frans én in het Nederlands!

Nog altijd dezelfde opzet

In eerste instantie wordt de gids gratis verspreid onder automobilisten, maar volgens de overleveringen komt daar een einde aan als de oprichter André Michelin ziet hoe zijn geesteskind ergens onder een tafelpoot ligt om een wiebelende tafel te stabiliseren. Hij besluit de gids te blijven maken, maar hem vanaf dat moment te gaan verkopen.

In de eerste decennia van deze eeuw wordt de gids regelmatig geactualiseerd. Tot 1939 zijn er 17 edities. Vanaf 1953 verschijnt hij jaarlijks. In 1957 komt het woord ‘Benelux’ in de titel en in 1978 krijgt hij zijn huidige formaat; toeristische informatie wordt vanaf dat moment in een aparte (groene) gids geplaatst.

Ondanks alle verschillen met de huidige uitgave, is de opzet van de Michelin-gids eigenlijk nooit veranderd. Nu, 100 jaar later, staan er bijvoorbeeld nog steeds stadsplattegronden in de gids. Michelin werkt nog altijd met symbolen en geeft ook nog informatie over de belangrijkste bezienswaardigheden en de afstanden tot (omliggende) grote steden.



De eerste sterren

De Michelin-gids dankt haar huidige roem vooral aan de Michelin-sterren; sommige restaurants krijgen bij hun naam een symbool van één, twee of drie sterren. Die zeggen iets over de kwaliteit van het eten. Voor Nederland dateren de eerste sterren voor restaurants uit 1957. De betekenis van deze sterren is als volgt:

*** De keuken is een reis waard

** De keuken is een omweg waard

* Een uitstekende keuken

De culinaire top van *** heeft Nederland pas in 2002 bereikt. Toen behaalde restaurant Parkheuvel in Rotterdam de 3e ster. Twee jaar later, in 2004, volgde de Librije in Zwolle.Toch stonden er ook in die allereerste gids uit 1905 sterren. Destijds gaf Michelin namelijk sterren aan hotels. Die hadden de volgende betekenis:

*** Hotel waar de automobilist moet rekenen op een prijs van meer dan 13 francs per nacht (wijn inbegrepen)

** Hotel waar de automobilist moet rekenen op een prijs van 9 tot 13 francs (wijn inbegrepen)

* Hotel waar de automobilist moet rekenen op een prijs van minder dan 9 francs (wijn inbegrepen)

Als er geen sterren bijstonden was het een herberg.

Bib hotel

De sterren voor de hotels worden overigens niet meer gebruikt in de huidige gidsen. Tegenwoordig geeft Michelin met symbolen in de vorm van huisjes bij elk hotel aan welk comfort de reiziger er mag verwachten. Daarnaast zijn er aanvullende symbolen voor bijzondere voorzieningen zoals de aanwezigheid van een sauna, zwembad, airco, garage, vergaderzaal, fitness, tennis, fietsverhuur, of een uitzonderlijk rustige ligging.

Nieuw in 2005 is het symbool Bib Hotel; op adressen met dit symbool, kunnen gasten een comfortabele kamer verwachten voor een prijs van maximaal 100 euro in de grote steden en de belangrijkste toeristische plaatsen, en 80 euro in de kleinere steden in de provincie. Specifiek voor restaurants heeft de Michelin-gids overigens nog 2 bijzondere symbolen:4 Bib Gourmand (1997), voor een restaurant dat een verzorgd menu aanbiedt voor een schappelijke prijs (circa 33 euro). De muntjes (1997), voor een restaurant dat een verzorgd menu serveert voor minder dan 22 euro.

1957: De eerste sterrenrestaurants in Nederland