artikel

Beware of pickpockets!

Horeca

Jeff uit Boston is in zijn hotelkamer beroofd van paspoort, vliegticket en creditcards. Op station Duivendrecht zijn de portemonnee en digitale camera van Nakasimi uit Tokyo gerold. Criminelen op de Schiphollijn en in het centrum van Amsterdam vergallen deze zomer opnieuw de vakantie van vele honderden buitenlandse toeristen. Hulpdiensten en spoorwegpolitie verzachten veel leed, maar komen vaak handen tekort. ‘Jongens, speel dat zakkenrollersbandje nog eens af.

Beware of pickpockets!

Spitsuur op Amsterdam Centraal. Het perron bij spoor 14 is bezaaid met rugzakken, koffers en wachtende toeristen. De vroege avond-Thalys naar Parijs kan elk moment binnendenderen. Jos van de Bovenkamp van de spoorwegpolitie houdt een oogje in het zeil. ‘Dit is zo’n moment waarop de boefjes kunnen toeslaan. Je zit daar met je bagage, je kijkt even niet en weg is je tas. Je merkt het niet eens. Echt hoor, zo makkelijk gaat het.’

Kort daarvoor, in het zenuwcentrum van de Amsterdamse spoorwegpolitie op perron 2. Wachtcommandant Rutger de Graaf leest voor uit de stapel aangiftes van die middag. Een treurig verhaal van een Japanner die zo’n beetje alles kwijt is wat hij bij zich had. Wat is er gebeurd. De man bergt zijn bagage op in een kluisje op het station. Nog geen tien minuten later wordt zijn portemonnee gerold met… jawel, de sleutel van de kluis. In zijn rugzak zaten een cd-walkman, digitale camera en een doos zilveren theelepeltjes, een souvenir dat hij uit Engeland heeft meegenomen.

Een ander geval, het slachtoffer is opnieuw een Japanner. Hij is op station Duivendrecht aangesproken door een man die hem vraagt waar de trein naar Utrecht vertrekt. Een afleidingsmanoeuvre, zo blijkt als de handtas met vliegtickets, paspoort en 100.000 yen ineens foetsie is. De afleidingstruc werkt ook bij een Amerikaanse vrouw uit Indianapolis. Wachtend op de trein naar Brussel spreekt een man met een Noord-Afrikaans uiterlijk haar aan. Even verliest ze haar bagage uit het oog… en weg is het luxe Delsey-koffertje met bankpassen, rijbewijs en een setje juwelen ter waarde van 20.000 gulden.

Ruitje tikken
De spoorwegpolitie heeft de handen vol aan beroofde buitenlandse toeristen. Het zijn er soms tientallen op een dag, met toppers in de zomermaanden en andere vakantiepieken rond Kerst en Pasen. Vorig jaar deden maar liefst 4300 toeristen aangifte van beroving in de treinen en op de stations in de regio Amsterdam. Het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk veel hoger, omdat van een groot aantal diefstallen eenvoudigweg geen aangifte wordt gedaan.

Met name de Schiphollijn, de treinverbinding tussen Schiphol en Amsterdam Centraal, is geliefd bij de dieven. Veelal Marokkanen en Polen die in groepjes te werk gaan en zeer vindingrijk blijken in de trucs die ze toepassen. Wachtcommandant Rutger de Graaf kan ze dromen. Heel populair is volgens hem op dit moment het ruitje tikken: Toerist gaat aan de raamzijde van de trein zitten. Opeens wordt er op de ruit getikt en een keurig geklede jongeman probeert met een vaag verhaal de aandacht te trekken. Toerist verstaat er niets van en draait het raam open. Intussen komt een tweede man in de trein langsgelopen en gaat aan de haal met de bagage. Als toerist merkt dat zijn tas weg is, begint de trein al te rijden, de dief heeft nog net kans gezien om uit te stappen. ‘Soms zijn ze zo brutaal dat ze het beroofde slachtoffer vanaf het perron staan uit te zwaaien’, zegt De Graaf.

Om het groeiend aantal berovingen een halt toe te roepen heeft de politie een speciaal team opgericht van 14 agenten die permanent op het spoor zitten. De maatregel mag volgens de Graaf nu al een succes worden genoemd. Niet zozeer omdat er veel daders worden opgepakt. ‘Het werkt vooral preventief. Zo gauw geüniformeerde agenten op het station aanwezig zijn, laten de boefjes het wel uit hun hoofd om toe te slaan.’

Liever voorkomen dan genezen dus. Dat houdt ook in dat agenten toeristen aanspreken die onzorgvuldig met hun bagage omgaan. En dat zijn er meer dan je zou verwachten, zo blijkt tijdens een patrouillerondje door het stationsgebouw. Politieman Jos van de Bovenkamp laat in de hal van de kaartverkoop zien hoe makkelijk het is om met een tas aan de haal te gaan. Achter een pilaar wachten twee kinderen van een gezin uit Nieuw-Zeeland geduldig op pa en ma, die bij het loket kaartjes kopen. Van de Bovenkamp nadert vanachter de pilaar, doet een greep naar het kleinste tasje (‘in negen van de tien gevallen zitten daarin geld, creditcards en andere waardevolle spullen’) en niemand die er iets van merkt. In de ruimte met de kluizen is het opnieuw raak als de politieman probleemloos de rugtas weggrist van twee Israëlische toeristen die druk met elkaar in gesprek zijn. Geen van beide heeft de diefstal in de gaten.

Hulp
Zo gauw er kort achter elkaar veel aangiftes binnenkomen, gaat er vanuit de politiepost op perron 2 direct een belletje naar de verkeersleiding op het station. Het is dagelijkse kost voor wachtcommandant De Graaf en ook nu weer pakt hij de telefoon. ‘Jongens, speel dat zakkenrollersbandje nog eens af.’ ‘Attention aux pickpockets, hüten Sie sich für Taschendiebe’ galmt even later door het stationsgebouw.

Waarschuwen en aangiftes opnemen, veel meer heeft de politie de buitenlandse toerist niet te bieden. Het ontbreekt aan mankracht om beroofde vakantiegangers echt op te vangen. Om die reden luidde de politie in Amsterdam tien jaar geleden al de noodklok, wat leidde tot de oprichting van ATAS, de Amsterdam Tourist Assistance Service. Deze vrijwilligersorganisatie, financieel gesteund door onder meer de gemeente, VVV en Horeca Nederland, helpt buitenlandse toeristen die beroofd zijn en alleen nog een onderbroek aan hun kont hebben – soms letterlijk. Jaarlijks kloppen 1000 tot 1500 slachtoffers aan bij het kantoor van ATAS, boven het politiebureau aan de Nieuwezijds Voorburgwal.

Zoals Jeff uit Boston. Afgelopen nacht is hij in het budgethotel Tourist Inn aan de Spuistraat beroofd van z’n paspoort, creditcards en vliegticket naar Dublin. Jeff heeft aangifte gedaan, is zelf al op het idee gekomen om zijn creditcards te blokkeren. Maar vanavond gaat zijn vlucht naar Ierland, en zonder ticket en paspoort wordt dat erg lastig. Marlene Martin, Amerikaanse en vrijwilliger bij ATAS, komt in actie. ‘First things first.’ Eerst een telefoontje naar het VS-consulaat. Het is 3 juli, half vijf in de middag. Morgen vieren de Amerikanen Fourth of July, een nationale feestdag, en dat betekent dat ook de ambassades en consulaire vertegenwoordigingen in het buitenland dicht zijn. Na lang aandringen kan nog net een tijdelijk reisdocument worden geregeld. De luchtvaartmaatschappij draait aan het eind van de middag een nieuw vliegticket uit. Jeff is gered en kan zonder oponthoud doorreizen.

Cookiemonster
Zo snel gaat het niet met alle klanten van ATAS, weet staflid Marlies Smeets. ‘Wij krijgen geregeld toeristen die totaal zijn leeggeroofd, in paniek zijn en voor wie de hulp een paar dagen in beslag neemt. Dat betekent dat mensen hun hele reisschema moeten omgooien, familie moeten inschakelen en noem maar op.’ De slachtoffers zijn trouwens heus niet alleen mensen die op het station of op straat zijn beroofd, stelt Smeets. ‘We maken vaak genoeg mee dat toeristen in winkels en hotels worden bestolen. Laatst hadden we nog iemand van wie ze de handtas tijdens het ontbijtbuffet weghaalden. De dieven wandelen doodleuk zo’n ontbijtzaal binnen en slaan hun slag.’

Spraakmakend is een recent voorbeeld van een crimineel die te boek staat als het cookiemonster; hij biedt toeristen koekjes met een bedwelmend middel aan. Dat overkwam ook een Japanse toerist die een paar weken geleden totaal versuft voor de deur van een hotel werd gevonden. Alles was gestolen. De man heeft een paar dagen in het ziekenhuis moeten liggen om aan te sterken.

ATAS werkt nauw samen met de Amsterdamse horeca. Zo houdt een klein aantal hotels standaard tot laat in de middag één bed gereserveerd voor berooide toeristen. De organisatie roept verder dikwijls de hulp in van keukenpersoneel in internationale restaurants in de hoofdstad. Smeets: ‘Hongaren bijvoorbeeld spreken nauwelijks vreemde talen. Dat is lastig communiceren en in zo’n geval gaat er dan vaak een telefoontje naar een Hongaars restaurant in de buurt en komt er iemand langs om te tolken.’

Slachtoffers

Van alle buitenlandse toeristen die bij de politie aangifte doen van een misdrijf, komt zo’n 10 procent terecht bij ATAS, de Amsterdam Tourist Assistance Service. Vorig jaar ging het om 986 zaken. De meeste toeristen in nood waren het slachtoffer van zakkenrollers (360), eenvoudige diefstal en diefstal uit het hotel (72). De dieven blijken het vooral gemunt te hebben op paspoorten (533), contant geld (140), tickets en creditcards (beide 64). De meeste slachtoffers kwamen in 2000 uit Groot-Brittannië (168), gevolgd door de VS (116), Duitsland (78), Frankrijk (61) en Italië (57).