artikel

Henri Ford

Horeca

Ik weet niet meer waar, maar vorige week las ik een stukje over een bijzonder jubileum. Het is namelijk honderd jaar geleden dat Henri Ford de lopende band uitvond. Ford zelf zei er het volgende over.

Henri Ford

‘Het in elkaar zetten van de motor, vroeger door één man gedaan, is nu verdeeld in 84 afzonderlijke bewerkingen. Deze 84 bewerkingen (lees mannen, red.) doen het werk dat vroeger 250 mannen deden.’ Ford verdiende er een fortuin mee.

Anders dan wij denken overigens. Hij stak de winst per auto namelijk niet in eigen zak. Hij gaf de hogere winst per auto door de lopende band juist deels terug aan de consument door de auto’s structureel goedkoper te maken. Tegelijkertijd betaalde hij zijn werknemers meer uit.

Dit jubileum kwam bij mij weer naar boven nadat we vorige week contact hadden met oud-wereldkampioen Toine Smulders. Hij ziet parallellen in sterrenkeukens met de lopende band. Één medewerker die met een kwastje alleen borden bestrijkt met een bietensausje. Ook zou er al veel zijn ‘voorgekookt’, aldus de kampioenschef. De maaltijd is rond een uur of vier al grotendeels klaar. De echte kookinspanning – lees het erop of eronder vanavond’ – tussen zes en acht zou weg zijn. Smulders schetst dus een machine. Waar is de passie?

Smulders:’Ik vroeg mezelf af: waar ligt mijn hart? Ik wil niet meer dat gezeik over moleculair koken, over sterren of over geknutsel met takjes. Ik wil alleen nog maar koken voor mijn gasten. Want echte gastronomen willen alleen maar lekker eten.’

Smulders roep een fundamentele vraag op. Verbreden we het aanbod amuses, dan moeten we het werk achter de schermen verder rationaliseren. Kleine gerechten zijn nu eenmaal kostbaar en arbeidsintensief. Gaan we terug naar de pure biefstuk, dan komt het ambacht weer naar boven.

Terug naar de auto’s. Zonder de lopende band van Henri Ford hadden we nooit dit welvaartsniveau kunnen bereiken. Hadden we misschien niet eens sterrenrestaurants gehad, omdat slechts een kleine elite zich een topkeuken zou kunenn veroorloven. Dat zijn pluspunten.

De lopendebandfilosofie van Ford heeft echter ook grote minnen: het ambachtelijke is weg, net als het plezier in het werk, en ongebreidelde consumentisme kwam ervoor in de plaats. Smulders miste aan den lijve dat plezier.

Gelukkig staat hij op. Een roepende in de massa. Een protest-stem tegen de ingeslagen weg. Zo’n stem hebben we hard nodig. Mensen als Smulders houden ons bij de les. Of we er wel of niet naar luisteren. We moeten weer eens nadenken over wat we doen.

Overigens, terug naar het oude is schier onmogelijk. Echter een nieuw pad inslaan naar de toekomst is niet ondenkbaar. Smulders wijst ons erop.

Peter Garstenveld

Meer columns: