artikel

Jatten van de baas

Horeca

Het Apple Park Hotel in Maastricht was nog geen maand open of het personeel ging al op grote schaal met het linnengoed aan de haal. Een werknemer van een dancing in de Achterhoek kreeg het voor elkaar ruim anderhalve ton aan entreegelden achterover te drukken. Het wemelt van de dieven op de horecawerkvloer. Maar hoe pak je ze aan? Camera’s en slimme kassasystemen willen nog wel eens helpen. Steeds meer ondernemers schakelen zelfs een heuse bedrijfsdetective in. Het kan ook eenvoudiger: ‘Na werktijd zeg ik gewoon: joh, leeg jij je zakken maar eens.

Jatten van de baas

Bestolen worden door je personeel. Het overkwam ook Marij Derks van restaurant Koks & Ko in Nijmegen. In nog geen zes maanden tijd maakte een bedrijfsleider haar 15.000 gulden afhandig. Met een even eenvoudige maar slimme truc. Op drukke avonden toetste hij meerdere keren op de retourknop van de kassa, zogenaamd ter correctie van een foutief aangeslagen bedrag.
In werkelijkheid kwam het geld wel degelijk in de kassala. Na werktijd, bij het opmaken van de kas, verdween zo telkens een fors bedrag in z’n zakken.

Derks is niet de enige horecaondernemer die de dupe is van doortrapte bedrijfsdieven. Bij Koninklijk Horeca Nederland kloppen met grote regelmaat wanhopige ondernemers aan voor advies omdat ze diefstal door het personeel vermoeden. Hoffmann Bedrijfsrecherche, een bedrijf dat zich laat inhuren om bedrijfsfraude op te sporen, spreekt van een ‘snelgroeiend probleem’ voor de bedrijfstak.

Dat beeld bevestigt Frans Koolhoven van Down-town Horeca in Enschede, een holding waaronder twintig cafés en restaurants opereren. ‘Vroeg of laat krijgt elke ondernemer ermee te maken. Zeker als je een bedrijf hebt waar veel mensen direct met geld werken, grijpen dieven hun kans.’
Zelf werd Koolhoven slachtoffer van een naaste medewerker die de dagomzetten niet naar de rekening van het bedrijf maar naar zijn privé-rekening doorsluisde en zijn baas op die manier in no time 20.000 gulden armer maakte.

Een bedrag dat in het niet valt bij wat een medewerker van discotheek De Radstake bij Varsseveld in de Achterhoek mee naar huis nam. Vorig jaar ontdekte het management dat deze medewerker over een langere periode tenminste anderhalve ton aan entreegelden achterover had gedrukt.
Robert Venderbosch van De Radstake wil liever niet te veel op de details ingaan, omdat de zaak nog onder de rechter ligt en hij de procedure niet wil frustreren. ‘Het kan nog zeker een jaar duren voordat justitie ermee aan de gang gaat.’ De dief, inmiddels ex-werknemer, heeft intussen een groot deel van het gestolen bedrag terugbetaald.

Linnenkamer
Wie denkt dat diefstal op de horecawerkvloer zich beperkt tot de kassa achter de bar, moet eens gaan praten met Coen Brinkman van het Apple Park Hotel in Maastricht. Daar zag het personeel in de beginperiode kans zelfs televisietoestellen mee naar huis te nemen.
Ook gaven werknemers blijk van het voorliefde voor het beddengoed. ‘We waren amper open toen op grote schaal lakens en tafellinnen werden weggehaald.’ Het hotel maakte het de medewerkers wel erg makkelijk: de personeelslift kwam uit in de linnenkamer, die voor iedereen toegankelijk was. De politie werd erbij gehaald. Zij had één advies: afgrendelen en beter controleren. ‘Pas nadat het personeel alleen nog met keycards naar binnen kon en we camera’s lieten installeren, hield het jatten op’, zegt Brinkman.

Daders hebben ze bij Apple Park nooit kunnen betrappen. In tegenstelling tot het management van café-restaurant De Waag in het centrum van Nijmegen. Beelden van beveiligingscamera’s bevestigden wat al langer werd vermoed: drie medewerkers, onder wie een bedrijfsleider, bleken bij het opmaken van de kas telkens geld in eigen zak te steken.
Het kostte Marij Derks van restaurant Koks & Ko iets meer moeite om aan te tonen dat haar bedrijfsleider met de kassa knoeide. Op advies van een bedrijfsdetective liet ze een tweede kassarol meedraaien. Wat bleek: ‘Steeds als ik de deur uitliep, sloeg hij de retourenknop aan. We hebben ‘m daar op zeker moment mee geconfronteerd en aangifte gedaan. Die aangifte hebben we pas ingetrokken nadat hij het gestolen bedrag had terugbetaald en ontslag had genomen. We vonden het niet meer dan redelijk dat hij ook voor de kosten van het onderzoek zou opdraaien. Dat heeft hij uiteindelijk gedaan.’

Detective
Derks is een van de vele horecaondernemers die een professionele bedrijfsrechercheur in de arm namen. Hoffmann Bedrijfsrecherche in Amsterdam moet met grote regelmaat opdraven bij fraudeproblemen in de horeca. Vijf tot acht procent van de 1200 onderzoeksopdrachten die het bureau jaarlijks binnenhaalt, komt van horecaondernemingen, aldus Jos Meekel van Hoffmann.
Volgens hem neemt bedrijfsfraude in het algemeen, en dus ook in de horeca, hand over hand toe. ‘Zeker nu het economisch voor de wind gaat. Werknemers zien hun bazen vette winsten opstrijken en dan zitten er altijd wel lieden bij die denken: daar wil ik ook een graantje van meepikken.’

Het is volgens Meekel een misverstand om te denken dat in grote bedrijven, waar veel mensen werken, personeel ook automatisch meer steelt. ‘Op plekken waar veel mensen werken, is de sociale controle groot. In die omstandigheden maken dieven minder kans om toe te slaan. Mij valt op dat juist in kleinschalige bedrijven fraudeurs actief zijn.’
‘Vaak zijn het bedrijfsleiders die met geld rotzooien. Wat we ook nog wel eens zien is een chef-kok die een deal maakt met leveranciers en zo een leuk extraatje opstrijkt. Kortom: het zijn vaak de mensen in de leiding van een bedrijf, die dankzij hun positie dikwijls het minst gecontroleerd worden.’

Frans Koolhoven van Downtown Horeca in Enschede kan het alleen maar beamen. ‘Het is vaak een kwestie van vertrouwen. De man die mij 20.000 gulden afhandig maakte, werkte al dertien jaar voor me. Die vertrouwde ik volledig en daar wordt dan misbruik van gemaakt. Zoiets verwacht je niet. Het feit dat het vertrouwen was geschaad, vond ik veel erger dan het geld zelf.’
Koolhoven benadrukt dat fraudeurs zeer vindingrijk zijn. ‘Het stelen gaat vaak veel verder dan geld wegpakken uit de kassa. Ik ken voorbeelden waarbij barmedewerkers doodleuk flessen sterke drank van huis meenamen en die uitschonken. De winst ging in eigen zak. Je moet ook denken aan personeel dat niet alles aanslaat of vrienden gratis bier voorzet. Het lijkt onschuldig, maar in mijn ogen is hierbij net zo goed sprake van jatten.’
Volgens Koolhoven kan bedrijfsfraude in een klein horecabedrijf oplopen tot zo’n zo’n 20.000 gulden op jaarbasis. Bij een middelgrote zaak praat je al snel over 70.000 gulden, terwijl de grote bedrijven een ton of meer mislopen.

Controle
Bedrijfsfraude volledig uitbannen is volgens Koolhoven onmogelijk. Er zijn altijd lieden bij die je proberen te bestelen, zegt hij. Wel kan de ondernemer het stelende medewerkers zo lastig mogelijk maken. Controle is daarbij het sleutelwoord. ‘Het beste zou zijn altijd zelf aanwezig te zijn, maar dat is praktisch onuitvoerbaar. Zeker wanneer je meerdere zaken hebt, zoals in mijn geval. Je bent al zo druk met ondernemen, dan schieten zaken als beveiliging er vaak een beetje bij in.’
Toch kun je heel veel doen om diefstal te voorkómen, weet inmiddels Marij Derks van restaurant Koks & Ko. ‘Je leert heel veel van een vervelende ervaring. Om te beginnen word je alerter. Sinds het voorval met onze bedrijfsleider is de controle aanzienlijk verscherpt. Ik probeer vaker mee te draaien op de werkvloer. Verder hebben we een nieuw kassasysteem dat fraude moeilijker maakt. Bovendien wordt de kassa gedurende de avond vaker dan voorheen geleegd, in een speciale kluis met afstortgleuf. Slechts drie van mijn mensen kunnen erbij.’

Goede controle is allesbepalend, zegt ook Jos Meekel van Hoffmann Bedrijfsrecherche. ‘Maar wel op alle niveaus. Niet alleen je barpersoneel, ook de bedrijfsleiders moet je controleren. Je moet daar als ondernemer heel open in zijn. Duidelijke regels hanteren waaraan iedereen zich dient te houden.’
Technische maatregelen zijn volgens Meekel ook belangrijk, maar zeker niet zaligmakend. ‘Kijk, je kunt je kassasysteem aanpassen, maar iemand die wil stelen vindt altijd wel manieren om de controle, hoe goed die ook mag zijn, te omzeilen.’

Huisregels
Reden waarom Robert Venderbosch van dancing De Radstake het liever simpel houdt. Niet te veel technische snufjes. Een streng en duidelijk beleid ten aanzien van de controle op het personeel werken in zijn ogen veel effectiever. Dat moet ook wel, zegt Venderbosch, in een bedrijf waar op zaterdagavond al gauw rond de tachtig man aan het werk zijn.’
‘Zo leveren medewerkers voor aanvang van werktijd verplicht hun geld in bij de baas. Om misverstanden te voorkomen. Als je aan het werk bent heb je immers geen geld nodig, redeneert het management. Een andere huisregel bepaalt dat medewerkers aan het eind van de avond gefouilleerd mogen worden. Een idee dat directeur Venderbosch opdeed bij warenhuis Harrod’s in Londen. ‘Dat controleert het personeel na werktijd standaard uitvoerig.’

Dat betekent niet dat de Radstake alle tachtig medewerkers binnenstebuiten keert. ‘Maar het komt wel eens voor dat ik er eentje uitpik, en zeg: joh, leeg jij je zakken maar eens even.’ Krijgt Venderbosch geen vervelende reacties van zijn medewerkers? ‘Nee hoor, het schept juist duidelijkheid. Je weet waar je aan toe bent. Sterker nog: mensen die moeilijk doen over de regels die wij hanteren, zijn op voorhand verdacht. Die mogen wat mij betreft zo vertrekken.’

Houd de bedrijfsdief!

5 Tips om stelen op werkvloer tegen te gaan

1.Controleer het personeel, ook medewerkers die leiding geven en maak ook duidelijk waarom dit gebeurt
2.Scherm geld af: zorg ervoor dat niet meer dan twee mensen in de kluis kunnen
3.Stel duidelijke regels ten aanzien van eten en drinken door personeel. Wees hierin niet te streng. Dat werkt misbruik juist in de hand
4.Zorg voor een goed kassasysteem
5.Probeer zelf zo nu en dan mee te draaien op de werkvloer, zodat eventuele fraude wellicht eerder wordt opgemerkt