artikel

MKZ: Horeca niet verdacht, wel de dupe

Horeca

De mkz-uitbraak van eind maart 2001 verrast Nederland. 265.000 dieren moeten worden geruimd. Maar de uiterst besmettelijke ziekte treft niet alleen boeren. KHN raamt de schade voor de horeca op ƒ385 miljoen. Het getouwtrek om een redelijke schadevergoeding breekt los. Op dinsdagmiddag 20 maart om 16.00 uur stelt een dierenarts mond- en klauwzeer (mkz) vast op een veehouderij te Oene; een aantal dieren vertoont alle verschijnselen van de gevreesde dierziekte. Onderzoek wijst uit dat de mkz naar Oene is gekomen door een transport van Ierse kalveren via een besmette rust- en drenkplaats in Noord-Frankrijk.

MKZ: Horeca niet verdacht, wel de dupe

De uitbraak van de zeer besmettelijke ziekte verrast Nederland, ondanks het feit dat het mkz in Groot-Brittannië al wekenlang om zich heen grijpt. Daags voor de ontdekking in Oene versoepelt minister Brinkhorst nog het door hem zelf ingestelde vervoersverbod. Na die 20e maart volgen de ontwikkelingen elkaar in hoog tempo op. In de provincies Overijssel, Gelderland, Brabant, Flevoland en Limburg worden alle natuurgebieden afgesloten voor het publiek. Plotseling worden bossen en parken ontsierd door roodwitte linten en aan bomen gespijkerde A4-tjes met het opschrift: ‘Mond- en klauwzeer. Het is verboden dit terrein te betreden.’ Horecabedrijven in en nabij de afgesloten gebieden kampen met forse omzetdalingen van soms wel tienduizenden guldens per week.

Voor de boeren rond Oene draait de crisis uit op een ramp. Brinkhorst besluit tot het vaccineren en ruimen van alle evenhoevige dieren in de driehoek Apeldoorn-Zwolle-Deventer. In totaal worden 2600 veehouderijen met ongeveer 265.000 dieren geruimd. Terwijl de boerenorganisaties moord en brand schreeuwen en van Brinkhorst een volledige schadevergoeding en opheffing van het non-vaccinatiebeleid eisen, houdt Koninklijk Horeca Nederland (KHN) zich opvallend rustig. KHN-voorzitter Jeu Claes daarover na afloop van de crisis: ‘Veel van onze leden vroegen zich af waar KHN was tijdens de crisis.’

Doel van KHN’s terughoudendheid is het voorkomen van imagoschade. Claes: ‘We konden wel kommer en kwel gaan verspreiden, maar daarmee zouden we de gasten de horeca uitjagen.’ Op 22 april wordt de 26e mkz-besmetting geconstateerd bij een boer in Wijhe. Het blijkt de laatste. Op 14 mei stelt Brinkhorst het bezoek aan zo goed als alle natuurgebieden weer toe, een paar weken later gevolgd door de Noordoost-Veluwe.

Doorbijten
Den Haag blijkt een enorme misrekening te hebben gemaakt bij de keuze voor het non-vaccinatiebeleid begin jaren negentig. Toen raamde de overheid de schade bij een mogelijke mkz-uitbraak op ƒ500 miljoen voor heel Nederland. Maar de totale schade aangericht door drie maanden mkz bedraagt vele miljarden. KHN raamt de uiteindelijke schade voor de horeca op ƒ385 miljoen.

Ondanks of juist vanwege die gigantische schadepost weigert Den Haag een schade-vergoeding voor de getroffen ondernemers. Wel roept Den Haag een mkz-noodfonds in het leven, maar daarin wordt niet meer dan ƒ25 miljoen gestort. Claes noemt het ‘volstrekte onzin’ dat de overheid de omzetderving onder het normale bedrijfsrisico schaart. Begin oktober is voor KHN de maat vol, na maanden van mediastilte en vergeefs lobbyen voor een betere vergoeding. Via een juridische procedure tracht KHN alsnog een vergoeding af te dwingen. ‘Het is tijd om krachtig door te bijten’, aldus de getergde horecavoorman.

In de juridische strijd wordt KHN bijgestaan door het Haagse advocatenkantoor De Brauw Blackstone Westbroek, dat ook de belangen van een aantal getroffen boeren behartigt. De juristen richten hun pijlen op de voorwaarden van het noodfonds. Die zijn namelijk zo streng dat bijna geen enkel bedrijf voor een vergoeding in aanmerking komt. Via een juridische procedure wil KHN de voorwaarden zo ver oprekken dat alle getroffen ondernemers voor een uitkering in aanmerking komen.

Op donderdag 6 december legt KHN haar standpunt nog eens uit in een hoorzitting bij de rechtbank in Den Haag. Naar alle waarschijnlijkheid zal Laser – de uitvoeringsinstantie van het noodfonds – de argumenten van KHN naast zich neerleggen. Gebeurt dat, dan stapt KHN naar de bestuursrechter en indien nodig naar de Raad van State. De mkz-crisis krijgt daarmee een flinke staart.

Wat is MKZ?

Mond- en klauwzeer (mkz) is de meest besmettelijke dierziekte die er is. Het treft varkens, runderen, schapen, geiten, herten wilde zwijnen en enkele dierentuindieren. Veroorzaker is een picornavirus. De ziekte komt wereldwijd voor uit zich in en rond de bek en aan de klauwen. De ziekte is niet dodelijk. Sinds 1 april 1992 is enten tegen mkz verboden binnen de Europese Unie. Om het vrijhandelsverkeer in de EU en de handel naar derde landen niet te belemmeren, voert de EU een zogenaamd ‘non-vaccinatiebeleid’. Daardoor is ruimen de enige manier om een uitbraak te bedwingen.