artikel

Zwaar Nederlands

Horeca

Er zijn van die bieren die een beetje tussen wal en schip vallen. Het zijn geen seizoensbieren, geen tripels of dubbels, en evenmin prijkt er amber of blond op het etiket. Maar wat zijn het dan wel? Speciaalbieren. Zoveel is zeker. Rondje Bier proefde een aantal van deze minderbekende of ondefinieerbare bieren. Het alcoholgehalte was in alle gevallen 8 procent of hoger. Da’s wel zo lekker, hartje winter.

Het bieraanbod in Nederland is in nauwelijks tien jaar tijd enorm gestegen. Succesvolle ambers en witbieren uit België kregen Nederlandse tegenhangers. Ieder seizoen heeft zijn eigen bier en ook ter ere van Kerstmis en Pasen wordt de brouwer aan het werk gezet. Je zou er bijna door vergeten dat er ook speciaalbieren zijn die het hele jaar door worden gebrouwen. Ze staan er maar een beetje verloren bij, in het winkelschap of op de bierkaart. Wat te denken van de Gulpener Gladiator? Of de Bavaria 8.6? Het zijn twee van de zes bieren die deze dag de revue zullen passeren tijdens het Rondje Bier in café Oud Brabant in Oirschot. Het rustieke dorpje verloor recentelijk de brouwerij die meer dan 360 jaar in het dorp gevestigd was: de Kroon Bierbrouwerij. Met de overname door Bavaria en de hierop volgende verhuizing van de productie naar Berkel-Enschot (zie ook Misset Horeca nr. 50 van 1999) moet het Brabantse dorpje het voorlopig stellen zonder de vertrouwde geur die een brouwerij in werking produceert. Voorlopig? Ja, want als het aan de twee voormalige directieleden Thieu en Gerard de Kroon ligt, zal er volgend jaar augustus, onder de naam bierbrouwerij Oirschot, op beperkte schaal weer met brouwen worden gestart. Huisbrouwerij,,We zijn bezig er een huisbrouwerij van te maken’’, vertelt Gerard de Kroon, met het eerste bier van de dag in de hand. Toevallig de Bavaria 8.6. ,,De naam Kroon mogen we niet meer gebruiken. Maar de gebouwen en inventaris zijn nog steeds van de familie. We kunnen dus zo weer aan de slag.’’ Hij en familielid Thieu vormden tot voor kort de directie. Ze mogen natuurlijk niet ontbreken bij een Rondje Bier in Oirschot. Om de Bavaria 8.6 te benoemen, wordt nogal eens de term ‘superpils’ gebruikt. Het bier wordt dan ook volgens dezelfde lagegistingsmethode geproduceerd. Koel geserveerd toont het bier zich een smakelijke, maar verraderlijke doordrinker. Pilsbrouwer Bavaria produceerde het aanvankelijk louter voor de export. Vooral in de voormalige oostbloklanden vinden dergelijke zware pilseners gretig aftrek. Sinds een paar jaar is het bier ook op de Nederlandse markt verkrijgbaar. Gastheer Henk van Ham neemt een slok, ruikt eens aan zijn glas, en maakt gewag van een synthetische smaak en een ‘gemaakt geurtje’. Daar zijn Thieu de Kroon en Dick Wildeman het niet mee eens. Pilsliefhebber Wildeman noemt het bier erg lekker en zal bij aankondiging van het tweede bier, de Gladiator, bijna verbaasd constateren dat zijn glas leeg is. Thieu de Kroon knikt instemmend en maakt een smaakvergelijking met Duvel. Een mooi compliment. De loftuitingen aan het adres van de 8.6 lijken aanvankelijk niet weggelegd voor de Gulpener Gladiator. Het amberkleurige bier heeft een licht kruidige smaak, maar de alcohol is duidelijk waarneembaar. Dat is ook de kritiek van Michel Ordeman van Jopen-bier, die vervolgt met: ,,Het is geen slecht bier, maar ik zal het niet snel bestellen. Dat is een beetje het probleem met de grote Nederlandse brouwers. Ze willen van twee walletjes eten. Dus maken ze bieren die het doordrinkbare van pils hebben, maar met de hoeveelheid alcohol die speciaalbierliefhebbers aanspreekt.’’ Gerard de Kroon prijst het bier om zijn goede smaak, al voegt hij eraan toe: ,,Zo’n zwaar bier heeft toch geen enkele zin.’’ Biologisch bierWie ook een graantje wil meepikken van de populariteit van speciaalbieren, is De Leckere uit Utrecht. Deze brouwerij onderscheidt zich van de meeste andere kleine brouwers door voor het brouwen van de bieren louter biologisch geteelde ingrediënten te gebruiken. Al tijdens het inschenken van de tripel merkt Henk van Ham op het leuk te vinden dat het bier is gebotteld in een andere dan de Euro-(pils)fles. ,,Dat heeft toch iets speciaals.’’ Van Hams tafelgenoten beoordelen de smaak van de tripel in zijn algemeenheid als ‘vlak’. ,,Maar de reuk is perfect. Het is een zuiver bier’’, zegt Thieu de Kroon. Uitgesproken kritisch zijn de proevers over het etiket. Het bevat weliswaar alle noodzakelijke informatie, maar het springende mannetje doet potsierlijk aan. Navraag bij de brouwerij leert dat men zich hiervan bewust is en binnenkort een compleet nieuwe etikettenlijn introduceert. De Columbus van brouwerij ‘t IJ heeft een dergelijke aanpassing niet nodig. Al bijna vijftien jaar sieren de karakteristieke ruitvormige etiketjes de bieren van deze Amsterdamse brouwerij. ‘t IJ behoort tot de oudste speciaalbierbrouwers van ons land. Een deel van de faam dankt de brouwerij aan het bijbehorende proeflokaal, waar bijna alle bieren van de tap te proeven zijn. ,,Hij schenkt vreselijk mooi uit’’, zegt DickWildeman, als hij zijn glas volgiet met Columbus. Als hij het niet veel later geproefd heeft, prijst hij ‘het mooie bittertje’ in de smaak. Ook Thieu de Kroon kan het bier waarderen. ,,Dit is echt een nagistend bier, zoals een nagistend bier moet zijn. Rijk van geur en smaak.’’ En Michel Ordeman zegt: ,,Het bier is zoet. Maar de tegenwaarde van de andere smaken is echt perfect. Een mooi palet, zou ik het willen noemen.’’ GruitEr worden nog snel een paar slokken Columbus genomen als Dick Wildeman het bier van tafel verordonneert met de woorden ‘het mag weg’. Wat volgt is Jopen Koyt. Michel Ordeman stond een paar jaar geleden mede aan de basis van dit bier, dat wordt gebrouwen volgens een Haarlems recept uit 1407. ,,Er is vanalles aan gedaan om de oorspronkelijke smaak van dit bier zo nauwkeurig mogelijk te benaderen. Van onze vier bieren is dit nog steeds het meest uitgesproken product. We brouwen het ook niet voor het rendement. Daarvoor zijn de ingrediënten te duur, maar het is echt ons paradepaardje.’’ Een kenmerkend bestanddeel van het bier is gruit. Een in de vroege Middeleeuwen veel gebruikt kruidenmengsel met gagel (heester) als hoofdbestanddeel. Met het populairder worden van hop, zo vanaf de 12e eeuw, raakte gruit enigszins in de vergetelheid. Er was een duik in de stadsarchieven voor nodig om het aloude Jopen-bier te doen herleven. ,,Je proeft in dit bier de kruiden. Met name de gagel. En in de nasmaak komt een bittertje opzetten, afkomstig van de gebrande mout’’, legt Michel Ordeman uit. ,,Je moet het wel leren drinken’’, zegt Gerard de Kroon na een paar slokken. Neef Thieu noemt het bier heel verrassend. De uitgesproken smaak kan Dick Wildeman wel bekoren. ,,Dit zou bij mij thuis in het assortiment kunnen zitten.’’BierklassiekerDe kruidige Koyt laat zich nog steeds niet onbetuigd op de smaakpapillen als alweer het laatste bier van de dag wordt geserveerd. De Hertog Jan Grand Prestige. Het nagenoeg zwarte, zoetige bier, behoort tot de Nederlandse bierklassiekers. ,,Ik schenk nu Toon’’, zegt Dick Wildeman, refererend aan de brouwer van dit bier, Toon van de Reek. Hoewel de aanduiding op het etiket ‘Neerlands zwaarste bier’ alweer enige jaren geen opgeld meer doet, wordt het bier verder bejubeld. ,,Voor zo’n zwaar bier vind ik het opmerkelijk dat je de alcohol niet proeft’’, zegt Thieu de Kroon. Henk van Ham houdt het bij: ,,Gewoon een lekker bier.’’ Als even later de broodjes op tafel verschijnen, vraagt Thieu de Kroon zich af hoe een kastelein als Van Ham zijn keuze maakt in het enorme aanbod van speciaalbieren. ,,Ik heb ongeveer zeventien bieren in huis’’, zegt deze. ,,En als je een afgewogen keuze maakt, beschik je over alle typen bier. Daarnaast heb ik een wisseltap waar ik wel eens wat kan proberen.’’ ,,Daar gaat het mij juist om’’, haakt Michel Ordeman in. ,,Die wisseltap is voor een speciaalbierbrouwer enorm belangrijk. Sommige bieren van kleinere brouwers zullen het zeker zo goed doen als de bekendere speciaalbieren. Zo’n Columbus bijvoorbeeld. Die kan zo een Grand Cru van Hoegaarden vervangen.’’

Café Oud Brabant

Vorig jaar werd Oud Brabant door Misset Horeca uitgeroepen tot Dorpscafé van het Jaar. ,,En er komen nog steeds mensen binnen die erover beginnen’’, vertelt Henk van Ham. De reacties van gasten op de zwangerschap van echtgenote Brigitte – wordt het een jongen of een meisje – waren aanleiding voor een ludieke actie. Tegen betaling van ƒ2,50 kan er een roze dan wel blauw briefje in een van de twee potten op de bar worden gestopt. Als de boreling naar verwachting eind januari daar is, wordt uit één van die twee potten de winnaar getrokken. De eindopbrengst wordt door Oud Brabant verdubbeld en gaat in zijn geheel naar de Cliniclowns.