artikel

Contact politie en portiers sleutel tot succes uitgaansgeweld

Café

Utrecht geldt als voorbeeld in bestrijding van uitgaansgeweld. De aanpak en een convenant tussen gemeente, politie en horeca blijken succesvol. Dat succes is te danken aan goede communicatie onderling en toewijding van het
UIT-team van de Utrechtse politie. Misset Horeca liep een avond mee met dit horecateam.

Contact politie en portiers sleutel tot succes uitgaansgeweld
Portiers en politie trekken samen op als het gaat om veiligheid.

W ie op vrijdagavond zo tegen 23.00 een kantoor binnenstapt, verwacht duister en rust, misschien een schoonmaker. In ieder geval verwacht je niet een groep mannen en vrouwen die ontspannen de veters nog wat strakker trekken, lachend een kogelvrij vest omgespen en met een kop koffie in de hand een blik werpen op de buienvoorspelling op hun mobieltje. Welkom op het Utrechtse politiebureau, waar het horecateam zich klaarmaakt voor een regenachtige stapavond in de stad.

23.04 uur
Emile Vermeulen brieft het team van zo’n vijftien man. Hij is wijkagent Horeca voor de Utrechtse binnenstad en in die hoedanigheid leidinggevende van het UIT-team. UIT staat hierbij voor Uitgaans Interventie Team. Hij neemt met zijn team de voorgaande avond door, met warme aandacht voor een aantal personen met een gebiedsverbod voor het uitgaansgebied, een collectieve horecaontzegging (CHO) of een eerder delict. Zo wordt iemand gezocht voor het knock-out slaan van een portier eerder die week. Ook worden de evenementen van de avond doorgenomen. Dat zijn vanavond een ‘nineties’-feest in Tivoli, een PANN-feest en een techno-party in Club Poema.
Nog vóór middernacht is er een verrassing: bij een café is een feestje waar gasten zich via Facebook voor konden aanmelden. Met ruimte voor 200 man en ruim 400 aanmeldingen is het in potentie een uitdaging, er staat ook al zo’n 100 man op straat. Als Vermeulen even langsfietst en ziet dat de ondernemer het onder controle heeft – de menigte is opgelost – kan de avond beginnen.
In koppels gaan de mannen en vrouwen zo rond 23.30 uur de straat op. In principe op de fiets, maar het weer op deze vrijdag dirigeert de agenten steeds meer naar de auto. Ook daarmee is de hele binnenstad prima te bereiken.

Convenant
Deze maand loopt het derde Convenant Veilig Uitgaan af, dat sinds 2011 van kracht is. In dat convenant staan afspraken en verantwoordelijkheden voor de ondertekenende partijen: gemeente, politie, openbaar ministerie en horeca. Die laatste partij wordt vertegenwoordigd door de Utrechtse afdeling van Koninklijke Horeca Nederland (KHN).
In januari ligt het vierde convenant op tafel, dat ook weer voor de komende 4 jaar de afspraken moet bekrachtigen. Alle partijen zijn eensgezind in hun oordeel dat het convenant een succes is. Net zoals de aanpak van uitgaansgeweld een succes is. Landelijk gezien geldt Utrecht als voorbeeld: hoe het in deze stad gaat, zou het overal moeten gaan.
‘We hebben intensief contact’, zegt Emile Faulborn, bestuurslid van KHN afdeling Utrecht en ondertekenaar van het convenant. ‘We hebben jaren gebouwd aan onderling vertrouwen tussen gemeente, horecaondernemers en politie. Sinds een paar jaar is dat vertrouwen er, en dat maakt dat het prettig samenwerken is.’
Volgens hem is dat vooral de verdienste van de juiste mensen op de juiste plaats, waarbij hij bij de politie vooral Vermeulen prijst. ‘Hij is altijd bezig met de relaties, werkt altijd aan een verbetering van de veiligheid.’

Lastige bemoeials
Vermeulen (33) is nu zo’n 7 jaar wijkagent horeca, en werkt al 15 jaar in de Utrechtse binnenstad. De eerste jaren had hij horeca als taakaccent, daarvoor was er vanuit de politie niemand die contact had met horeca.
Dat was terug te zien in hoe politie en horecaportiers elkaar toen zagen: agenten waren in de ogen van portiers lastige bemoeials die ze eigenlijk niet nodig hadden, portiers waren in de ogen van agenten wetteloze agressievelingen die eerst sloegen en pas dan vragen stelden en niet zelden banden hadden met criminelen. Althans, zo schetst een portier vanavond.
‘Die vooroordelen hebben we kunnen slechten’, zegt Faulborn. ‘Wat daarbij hielp is dat de vergunningverstrekking voor portiers nu bij de gemeente ligt, waar dat vroeger de verantwoordelijkheid van de politie was.’
Vermeulen vindt de horeca een interessant werkgebied. ‘De horeca kende me vanuit mijn taakaccent al, samen vonden we dat er een horecateam bij de politie moest komen.’
Dat zette Vermeulen in 2 jaar op, intussen is het UIT-team voor de horeca een begrip. De kracht van het team is dat portiers en ondernemers intussen ook bellen als ze alleen nog maar het gevoel hebben dat het mis zou kunnen gaan. ‘Dat is wat we willen. Preventie is één van de pijlers. Soms vragen ze ons of we alleen maar even langs willen fietsen, zodat potentiële herrieschoppers zien dat we er zijn.’
Om portiers handvatten te verschaffen,
liet de Gemeente Utrecht de speciale app Veilig Stappen ontwikkelen voor die portiers en ondernemers.
‘We kregen veel dezelfde vragen. We kunnen alles wel in een klapper met veel informatie stoppen, maar dat gaat geen portier gebruiken. Een app wel.’
Daarin staat bijvoorbeeld informatie over drugs: hoe herken je gebruik, wat is toegestaan en informatie over welke personen een collectieve horecaontzegging hebben. Ook zit er een knop in om meteen 112 te bellen en een om de speciale horeca-hotline te bellen. Alle horecabedrijven in de binnenstad krijgen dit nummer, waarmee ze direct Vermeulen of een ander UIT-coördinator aan de lijn krijgen. Dat werkt sneller dan het algemene politienummer te bellen en doorverbonden te worden.
Om aan het ontzeggingenproject mee te doen, moet een bedrijf zijn aangesloten bij KHN. Vanwege de privacywetgeving liggen er strikte afspraken over wie verantwoordelijk is voor de opgeslagen gegevens. Dat is KHN, die daarom lidmaatschap als voorwaarde hanteert.
De app werkt ook andersom: de politie kan pushberichten versturen met belangrijke mededelingen – zoals dat er vanavond een journalist en fotograaf meelopen – en die worden goed gelezen, merkt Vermeulen als hij portiers spreekt. ‘We hebben overwogen ook ondernemers de kans te geven berichten te sturen, maar dat hebben we niet gedaan. Als een ondernemer iets belangrijks wil delen met alle collega’s kan dat via ons.’

00.45 uur
Vanavond vormt Vermeulen een koppel met Sean Peters. Zo tegen 00.45 gaan ze de straat op, te fiets, al regent het wel. Dat de app goed wordt gelezen, blijkt als de portier bij De Nieuwe Dikke Dries bij het zien van de fotocamera zegt: ‘Oh ja, dat had ik gelezen.’ Vermeulen maakt ontspannen een praatje met hem. Marcel staat al 12 jaar aan deze deur in Utrecht en doet het werk al 30 jaar. Parttime, naast zijn werk in de IT. Anders dan bij sommige andere horecazaken, waar van beveiligingsbedrijven gebruik wordt gemaakt, is bij De Nieuwe Dikke Dries de portier in dienst.
Bij Filemon aan het Janskerkhof staan twee mannen met Redco op hun jas, de naam van een Utrechts beveiligingsbedrijf. Portier Richard kent de mannen en vrouwen van het UIT-team wel. ‘Het zijn goeie jongens, ik bel ze regelmatig. Niet alleen als er al gedoe is, ook als de situatie alleen nog wat gespannen is. De app heb ik ook,
ik lees altijd de berichten.’
En passant houdt hij een jongen tegen die met een valse studentenpas naar binnen wil – en draagt hem meteen over aan agent Sean Peters. Ook Remco de Beus, eigenaar van een paar danscafés aan het plein, is tevreden over hoe de communicatie verloopt. ‘Andere steden kunnen hier een voorbeeld aan nemen. Het zou hier soms een slagveld zijn als het anders zou gaan. Samen met de politie voeden wij de gasten op.’

Pionierswerk
In principe zijn er in Utrecht van de ruim 70 horecazaken in de binnenstad zo’n 20 waarvoor het UIT-team op stapavonden aandacht heeft. Dit zijn de bedrijven die een portier hebben en met een duidelijke dansfunctie.
Vermeulen verrichtte met het opzetten van het horecateam in Utrecht pionierswerk. ‘Ik moest alles zelf uitzoeken. Eerst zo ongeveer in mijn eigen tijd, pas sinds een paar jaar is dit een fulltime functie. Al doe ik het natuurlijk niet alleen, we hebben er een speciale werkgroep voor opgezet.’
Als wijkagent Horeca moet hij zichzelf er soms aan herinneren dat veilig uitgaan voor horecaondernemers niet bovenaan hun actielijstje staat. ‘Ik ben er altijd mee bezig, veilig uitgaan is mijn fulltime job. Voor een horecaondernemer is zijn fulltime job bier verkopen. Bezig zijn met randzaken als veiligheid zijn voor hem noodzakelijk kwaad. Gelukkig kunnen wij hen hierbij helpen.’
Ook andere korpsen zien de successen in Utrecht en komen regelmatig kijken hoe het er gaat. En Vermeulen is landelijk adviseur uitgaansgeweld. In die hoedanigheid organiseert hij een paar keer per jaar trainingen voor collega’s uit andere steden.
Utrecht geldt ook als voorbeeld binnen de KVU, de Kwaliteitsmeter Veilig Uitgaan. Aan dit project doen intussen zo’n 30 gemeenten mee. De collectieve horecaontzeggingen maken deel uit van het KVU, net als de overlegstructuur tussen horeca, politie en gemeente.

Puinruimen
De contacten tussen Vermeulen en de horeca beperken zich niet tot de uitgaansavonden. Op andere dagen gaat hij langs bij horecazaken waar in het weekend een incident is geweest. Om te proeven hoe het politieoptreden is ervaren en om eventuele miscommunicatie recht te zetten.‘Soms baalt een ondernemer van onze manier van werken, dan heb je maandag tot en met de donderdag om puin te ruimen. Dat moet, het weekend erna moet je samen weer werken aan een veilige stapavond.’
Het vertrouwen is intussen zo groot dat portiers zonder opgaaf van redenen personen kunnen laten natrekken door het UIT-team, zegt Emile Faulborn. ‘Dan wordt vaak wel maandag even contact opgenomen om uit te zoeken waarom, maar die discussie wordt niet ’s nachts op straat gevoerd.’
Vermeulen voelt zich bij geen enkel horecabedrijf niet welkom. Contact onderhouden is deel van zijn functie, blijkt ook deze vrijdagavond. Bij veel portiers wordt even een praatje gemaakt, ook al is er niets aan de hand. Hier en daar komt de ondernemer er even bij staan, allemaal kennen ze Vermeulen.

02.00 uur
Als de regen Vermeulen en Peters wat te gortig wordt, is het tijd voor een kop koffie en een blikje energiedrank in de hal van een studentendiscotheek, waar ze worden verwelkomd door portiers en bestuur van de vereniging. ‘Verder dan de hal gaan we nergens, we komen in principe niet binnen. Dat is het terrein van de ondernemer en de portier. Uiteraard gaan we in uitzonderlijke gevallen wel naar binnen als zij erom vragen, maar nooit uit onszelf. Het is wel belangrijk rond te blijven rijden, dat portiers ons ook zien als er niets aan de hand is.’
Portier Richard kent veel binnenkomende gasten, en zij kennen hem. Stevige handen van de meeste mannen, knuffels en zoenen van de dames. ‘Ik doe dit al 16 jaar. Vroeger was je echt uitsmijter, nu meer gastheer. In die tijd hoefde je ook geen vergunning te hebben, het werk werd veel gedaan door boksers en criminelen. Ik heb toen wel eens portiers aan de deur zien staan dealen.’

Twitter
Drie keer per jaar is er portiersoverleg, elke zes weken overleg tussen horeca en politie. Toch heeft uitgaansgeweld volgens Vermeulen niet altijd prioriteit, ook niet bij de politie. ‘Gek, want elke maandag staat de krant vol met wat dat weekend gebeurd is. Dat moeten wij als team dan weer managen.’
Een deel van dat managen doet Vermeulen via Twitter (@WijkagentHoreca). ‘Ik laat zien waaruit ons werk bestaat. Dat doe ik voornamelijk voor het uitgaanspubliek en voor de horeca.’ Intussen volgen collega’s in andere steden zijn voorbeeld en zijn er meer twitterende horeca-agenten. Uit het nu aflopende convenant was een belangrijk punt wat hem betreft een grote brandoefening. ‘Dat hebben we voor het eerst gedaan. Hele straat afgezet, acteurs ingehuurd, cafés ontruimd. Dat was nuttig.’
In het nieuwe convenant komt wat Faulborn betreft ook een overlegmoment met vertegenwoordigers van de studentenpopulatie in Utrecht, die maken een groot deel uit van het uitgaanspubliek.
‘Elke stad heeft zijn eigen kenmerken’, zegt Vermeulen. ‘Utrecht heeft heel veel studenten. Die worden dronken, geven een klap en zeggen sorry. In andere steden gaat het er soms ruiger aan toe.
Dat ziet hij ook aan groepen die met de trein naar Utrecht komen. ‘Op zaterdag zijn we veel in het gebied tussen het station en het uitgaansgebied, dan spreken we die groepen soms aan. We zitten echt heel erg op dat vroeg signaleren.’
Daar kunnen andere steden volgens hem echt wat van leren: vroeg signaleren, vroeg repressie uitvoeren. ‘Ik loop ook regelmatig bij andere korpsen mee en zie dat in sommige steden de samenwerking beter kan. Soms lijkt het of agenten horecaondernemers en portiers maar irritant vinden, en gaan ze pas de straat op als er meldingen binnenkomen. Wij laten zien: zo moet het dus níet.’

Camera’s
Het succes van Vermeulens werk blijft ook buiten de politie en horeca niet onopgemerkt: hij gaat tegenwoordig behangen met GoPro-camera’s te werk voor een televisieprogramma van SBS, en dat is al zijn tweede tv-klus. ‘Ik vind het echt belangrijk te laten zien wat wij doen.’
Sinds 2001 is in Utrecht cameratoezicht. met tientallen camera’s is in de binnenstad bijna 100 procent dekking. Op de uitgaansavonden zit een team van operators live mee te kijken en kan een deel van de camera’s ook bedienen door ze te draaien of in te zoomen. Terwijl we een blik in de controlekamer met een twintigtal schermen werpen, waar niet mag worden gefotografeerd, wordt heling van een fiets vastgelegd. Zowel koper als verkoper worden op aanwijzing van de operators aangehouden. ‘Ook voor ons zijn de camera’s fijn’, zegt Vermeulen. ‘Overal waar wij komen, kijken ze mee. Zo kan de controlekamer versterking laten komen als dat nodig is.’
Een uurtje later blijkt waarom dat handig kan zijn. Rond 04.00 krijgt Vermeulen – die vanwege het weer intussen in een auto surveilleert – een melding van een lastige gast in een café aan de Oudegracht. Daar aangekomen werkt de man niet erg mee en Vermeulen besluit hem aan te houden. De arrestant verzet zich, waardoor hij, Vermeulen en collega Peters letterlijk over straat rollen. De arrestant is sterk, de beide agenten hebben hun handen er vol aan. Toch is snel versterking ter plaatse, op aanvraag van de meldkamer die op de camerabeelden ziet dat Vermeulen en Peters wel een handje kunnen gebruiken.
Vermeulen kijkt naar wat in de rest van het land gebeurt op het gebied van cameratoezicht. Zoals de proef op het Eindhovense Stratumseind, waar slimme software op de camerabeelden kan herkennen als ergens een opstootje is. ‘Dat werkt specifiek daar heel goed: één lange straat waar alle danscafés liggen. Als ineens veel poppetjes snel één kant op bewegen, is er wat aan de hand. Door de opbouw van de Utrechtse binnenstad is dat hier veel lastiger.’
Voor zijn team ziet hij meer in een systeem wat in Zwolle en Apeldoorn onder meer wordt gebruikt, waarbij agenten direct op hun mobiele telefoon camerabeelden kunnen terugkijken.

Expertgroep
Het UIT-team bestaat sinds 2011. Alle agenten die dienst draaien in de binnenstad draaien in principe ook UIT-diensten, waar Vermeulen speciale trainingen voor houdt. Dat doet hij sinds 3 jaar in samenwerking met horecaondernemers, door bijvoorbeeld een waargebeurd incident na te spelen. Ook komen de agenten tijdens de training bij alle aangesloten horeca een keer binnen. Zo kennen ze de ondernemers en portiers, en andersom.
Vermeulen is niet zelf elke stapavond aanwezig, er zijn intussen 8 coördinatoren voor het UIT-team, allemaal opgeleid door Vermeulen. Ook Peters is binnenkort UIT- coördinator, en zal op avonden de leiding hebben over het hele team.
In 2012 richtte Vermeulen een landelijke expertgroep veilig uitgaan op. ‘Ik was verbaasd dat die er nog niet was.’ Die groep komt twee tot drie keer per jaar samen. Twitter helpt daarbij, ze zien van elkaar waar ze mee bezig zijn. In januari organiseert mede-initiator van het UIT-team en landelijk adviseur veilig uitgaan Vermeulen een groot landelijk congres over het onderwerp. En Hilversum gaat een eigen versie van de in Utrecht ontwikkelde portiersapp gebruiken.

06.00 uur
Na een regenachtige en enerverende avond met aan handvol arrestaties druppelt het grootste deel van het UIT-team vanaf 05.30 uur binnen op het bureau. Aanhoudingen van de avond worden verwerkt en de eerste arrestanten worden alweer vrijgelaten.