artikel

Termietenheuvel als inspiratie voor klimaatbeheersing Hotel Breeze

Hotel 1696

Termietenheuvel als inspiratie voor klimaatbeheersing Hotel Breeze
bron: Breeze EWF B.V./ OZ architect

Biomimicry, het kopiëren van slimme foefjes uit de natuur, is in de hotellerie een relatief nieuw fenomeen. We zien het vooral terug op het gebied van energiebesparende maatregelen. Het een jaar geleden geopende QO Hotel heeft een bijvoorbeeld ‘kameleon-gevel’ die zich aanpast aan de omstandigheden. Het in juni 2019 in Amsterdam te openen energieneutrale Hotel Breeze gaat nog een stap verder: de klimaatbeheersing van het hotel is geïnspireerd op die van een termietenheuvel – een vinding van dr. ing. Ben Bronsema van de TU Delft.

In de rij zeer duurzame hotels die de afgelopen tijd openden in Amsterdam – Hotel Jakarta en QO Hotel, en in de pijplijn onder meer nhow Amsterdam RAI – is Hotel Breeze op IJburg een wel heel bijzonder geval. Duurzaamheid is maximaal doorgevoerd en belangrijke inspiratie voor energiebesparende maatregelen werd gehaald uit de natuur – of meer specifiek: termietenheuvels.

Deze heuvels zijn van binnen altijd op een constante temperatuur, terwijl ze in woestijnen staan waar het overdag 40 graden kan worden en het ’s nachts afkoelt tot ver onder het vriespunt. Dat doen termieten door luchtstromen te controleren. Ze openen steeds ergens een deurtje en sluiten er een ergens anders – een soort natuurlijke airconditioning.

‘Airconditioning is één van ’s werelds grootste energieverbruikers in grote gebouwen en met name in hotels’, schetst Pieter Sanen, director of operations van Aeon Plaza Hotels, dat Breeze Hotel gaat exploiteren. ‘We kunnen niet echt zonder, maar tegelijk is het vaak een van de grootste bronnen van ergernis voor gebruikers. Door gebruik te maken van de natuurlijke elementen van onze natuur – aarde, water, vuur en wind – is het gelukt om een volledig energieneutraal hotel te realiseren. Daarvoor maken we gebruik van zonne- (vuur) en windenergie, gecombineerd met ondergrondse warmte-koudeopslag (aarde en water).’

Hotel Breeze

Foto: Diederik van der Laan / Dutch Photo Agency

Natuurlijke airconditioning

Het ‘termietenheuvelprincipe’ van Breeze werkt als volgt: buitenlucht waait via de ventilatieroosters op het dak de ‘klimaatcascade’ in, een verticale kolom in de kern van het gebouw. De klimaatcascade werkt als een natuurlijke warmtewisselaar. In de winter wordt hierin lucht verwarmd en beneveld met water dat met hulp van zonnewarmte en warmte uit de warmte-koudeopslag (WKO) een constante temperatuur heeft van 20°C. In de zomer zorgt de nevel voor afkoeling van de lucht.

Het water zorgt ook voor een natuurlijke reiniging van de buitenlucht: fijnstof slaat neer. Het gebruikte water wordt gefilterd, gedesinfecteerd en na koeling opnieuw naar de sproeiers getransporteerd. Door het sproeiwater in de klimaatcascade ontstaat een neerwaartse druk. Dit zorgt ervoor dat de geconditioneerde frisse lucht via de kanalen vanuit de kelder zich op een natuurlijke manier via de luchtverdeelkanalen verspreidt naar de hotelkamers. De temperatuur in de hotelkamers kan met behulp van ventilatorconvectoren door verwarming of koeling maximaal 3°C worden bijgeregeld.

Zonneschoorstenen

De lucht wordt via de badkamers afgezogen en getransporteerd naar de onderzijde van twee zonneschoorstenen. Dat zijn glazen kolommen aan de zuid-westgevel van het gebouw waarin de lucht door de zon fors wordt verhit. Die hitte wordt bovenin het gebouw gebruikt om lucht en water te verwarmen, dat vervolgens de WKO in gaat.

De stijgende warme lucht in de zonneschoorsteen en de neerwaartse druk in de klimaatcascade zorgen voor automatische luchtcirculatie door het gebouw. De lucht in het gebouw wordt elke twee uur volledig ververst. Voordat de gebruikte lucht wordt afgevoerd via de gevel, wordt de restwarmte via een warmtewisselaar uit de retourlucht onttrokken. Die wordt hergebruikt voor het verwarmen van tapwater en opslag in de bodembron.

Hotel Breeze

Foto: Diederik van der Laan / Dutch Photo Agency

Ook zijn drie zijden en het dak van het hotel bedekt met zonnepanelen, in totaal zo’n 2000 vierkante meter. Dat levert per jaar 200.000 kWh op. Dat is voldoende voor het energieverbruik in alle 195 kamers en daarmee driekwart van de energiebehoefte van het hele hotel, inclusief restaurant en keuken.

Visionairs achter EWF-concept

Op deze wijze komen de vier elementen – wind, zon, aarde en water – samen in het klimaatbeheersysteem van het hotel. Het energieconcept heet Earth, Wind & Fire (EWF) en is ontwikkeld door dr. ing. Ben Bronsema. In 2013 promoveerde hij, op 78-jarige leeftijd, aan de TU Delft op het principe van de termietenheuvel. Green Building Engineering heeft in samenwerking met de Van Delft groep dit idee uitgewerkt en werkbaar gemaakt voor Hotel Breeze Amsterdam.

Bekijk hieronder een video met uitleg van het EWF-principe

Ten tijde van Bronsema’s promotie was er geen partij die het aandurfde om het ook daadwerkelijk te bouwen, al waren de plannen al vergevorderd. Uiteindelijk besloten Amstelius en Dutch Green Company in samenwerking met Borghese Real Estate, Simetra Investments en Aeon Plaza Hotels het eerste ‘zero energy hotel’ ter wereld te ontwikkelen en in samenwerking met de TU Delft en TU Eindhoven te voorzien van Bronsema’s EWF-concept.

Het onderzoek voor de EWF-techniek is voor een deel gesubsidieerd door de overheid. Uiteraard wordt een duurzaam project als dit deels gesteund door diverse duurzaamheidssubsidies, maar het vergt ook investeerders met lef en passie voor vernieuwing.

De ontwikkelaars hebben ruim €15 miljoen voor het gebouw uitgetrokken. De bouw is uiteindelijk ruim een jaar vertraagd, omdat tijdens het proces het gevelontwerp deels opnieuw moest worden getekend. Oorspronkelijk waren 150 kamers gepland met windturbines op het dak voor meer energieopwekking – daarmee was het hotel bijna volledig zelfvoorzienend geweest in de energiebehoefte.

Extra verdieping

‘Gedurende het proces werd duidelijk dat die turbines niet haalbaar waren’, zegt general manager van Aeon Plaza Hotels Maikel Stabij. ‘Dus konden een extra verdieping maken en heeft het hotel nu 195 kamers.’ De kamers zijn op verzoek van investeerder Simetra kleiner dan in de eerste plannen, waardoor er meer per verdieping passen.

Het gebouw gaat voor een Breeam Excellent-certificaat. Om de hoogst haalbare categorie, Outstanding, te halen was een substantieel hogere investering nodig geweest. Door gewijzigde wet- en regelgeving is dit voor hotels een haast onmogelijk te behalen categorie.

Hotel Breeze

Foto: Diederik van der Laan / Dutch Photo Agency

‘Waar velen al claimden ‘eco-neutraal’, ‘duurzaam’ of ‘groen’ te zijn, brengt Hotel Breeze Amsterdam de toekomst van de groene gastvrijheidsindustrie graag naar een hoger plan’, stelt Pieter Sanen. ‘Die groene beleving zit hem natuurlijk niet enkel in de bijzondere techniek van het gebouw zelf. In samenwerking met Doos Architects Stockholm, is een interieur ontwikkeld dat onze gasten vanaf de entree, tot restaurant met haventerras, skybar en de kamers in een vernieuwende en warme ‘green luxury’-beleving zal onderdompelen.’

Energie teruggeven

Onder het motto ‘The energy you bring’ wil Breeze zijn gasten op een aantrekkelijke manier bewust maken van verbruik en teruggeven van energie. De Breeze-app geeft gasten inzicht in het stroomverbruik van hun kamer en geeft ook aan hoe de gast ‘presteert’ in verhouding tot andere gasten. ‘Gasten kunnen ook daadwerkelijk zelf energie teruggeven aan het hotel. De fitnessapparatuur van Technogym wekt namelijk stroom op die aan het net wordt geleverd.’ De – hergebruikte – liften in het pand leveren op ingenieuze wijze ook stroom terug aan het net.

Ook zijn de kamers uitgerust met een slim energiemanagement-systeem: sensors detecteren of een gast in de kamer is, deze hoeft geen pasje meer in een houder te steken. In de badkamer zitten sensors voor het licht, zodat de gast dit niet aan hoeft te doen en het ook niet onnodig blijft branden. Ook kan in elke kamer het raam open, maar zitten ook daar sensors in. Zodra het raam wordt geopend, wordt het klimaatsysteem voor die kamer uitgeschakeld.

Meer dan alleen energieverbruik

De duurzame elementen van Hotel Breeze gaan verder dan alleen het energieverbruik, benadrukt Maikel Stabij. Zo krijgt het hotel een Plastic Whale-boardroom, met een tafel gemaakt van plastic uit Amsterdamse grachten. Gasten kunnen hun pet-flesjes doneren aan Plastic Whale.

Hotel Breeze

En het hotel gaat in samenwerking met Blycolin hun nieuwe Reborn-lijn voeren, gerecycled linnen van snijafval en hergebruikt linnen. ‘Toen wij een half jaar terug met Blycolin spraken, was er nog geen hotel dat het aandurfde’, zegt Stabij. ‘Wij zijn een pilot, al zijn er inmiddels meer hotels die dit linnen hebben. Maar ze hadden volume nodig om zulke innovaties te kunnen doen en dat kunnen wij bieden.’
Ook op de kamers is hergebruik eerder standaard dan uitzondering. Stoelen zijn van gerecycled hout, de houten hoofdborden van de bedden zijn gemaakt van afgedankte tuinhuisjes uit Roemenië. De stoffen bekleding in de kamers van gerecyclede pet-flessen.

Alle kamers zijn uitgerust met de Upfall-douche van Xenz. Deze vangt het water op, filtert het razendsnel en pompt het weer naar de douchekop. Daar wordt het aangevuld met vers water om druk en temperatuur op peil te houden. Dit heeft een water- en energiebesparing van 80 procent tot gevolg. ‘Het voelt als douchen met 25 liter per minuut, maar het kost slechts 1,2 liter per minuut’, zegt Sanen.

Alleen, dit systeem mag momenteel wettelijk niet commercieel gebruikt worden. Thuis wel, in een hotel nog niet. Er zijn al hotels die boetes van de NVWA hebben gekregen, maar daar een rechtszaak over zijn begonnen. ‘Wij verwachten dat deze douche binnenkort wel is toegestaan. We zijn daar klaar voor: met het vervangen van één printplaatje wordt het filter- en hergebruiksysteem geactiveerd. Tot die tijd werken de douches traditioneel, al wordt al wel warmte teruggewonnen van het afvoerwater.’

Slaafvrije bedden

De bedden komen van Hypnos uit Engeland, een merk dat uitblinkt in duurzaam ondernemen, en bijvoorbeeld uitsluitend werkt met toeleveranciers die slaafvrij zijn. Koffie en koffiemachines op de kamers komen van Yes Please. Dat streeft een zo transparant mogelijke koffieketen na. Onder meer door direct trade en blockchain toe te passen. Ook nemen ze defecte koffiemachines weer in, reviseren ze en zetten ze bijvoorbeeld bij bejaardenhuizen neer. De plastic cups worden gerecycled en het bedrijf werkt aan volledig biologisch afbreekbare cups.

Hotel Breeze

Afvalverwerking gaat met Renewi. Dat ziet, geheel in de circulaire trend, geen ‘afval’ maar een ‘grondstof’ waar een nieuw doel voor wordt gezocht. ‘We gaan gasten vragen op de kamers afval al te scheiden. Als dat niet blijkt te werken, gaan wij het zelf scheiden’, zegt Stabij.

Die laatste opmerking kenmerkt de visie en missie van Hotel Breeze Hotel en de mensen erachter. Natuurlijk is het uiteindelijk een commerciële exploitatie en moeten al die investeringen worden terugverdiend. Maar het team gelooft ook echt in de duurzame oplossingen en dat dit de enige manier is om het goed te doen. Breeze Hotel claimt dan het eerste ‘zero energy hotel’ ter wereld te zijn, de mensen die het hotel realiseren en straks gaan aansturen bruisen juist van de energie.


Reageer op dit artikel